Maandans

‘De lichtzinnigheid waarmee sommige opiniemakers en politici de NAVO willen opblazen doet pijn aan de ogen,’ schreef onze minister van Oorlog twee dagen geleden op Facebook. Diezelfde dag had hij het over de onderhandelingen met Iran, een oprisping waarbij hij meejuichte met Trump en zijn acolieten over het militair ‘terugslaan’ van het ayatollahregime. Een ‘goede zaak voor de wereldvrede’ noemde Francken het. ‘We willen toch geen ayatollahs mét kernwapens, of wel? Dergelijke analyses lees je nooit in West-Europa. De Trump- en Israëlhaat maakt blind.’

Ach ja, je kunt er eens meewarig de schouders over ophalen, ware het niet dat deze minister (die zich op Facebook omschrijft als vader en pedagoog) heel veel macht in de schoot geworpen kreeg. In België heeft hij wel degelijk iets te zeggen. Dus zijn die opmerkingen nooit onschuldig. Alleen al het gebruik van de termen ‘Trumphaat’ en ‘Israëlhaat’ laat uitschijnen dat de man van Lubbeek nog altijd achter de Amerikaanse president en de Israëlische premier staat, twee oorlogsmisdadigers die tegen elk vorm van internationaal recht in de gruwelijkste wandaden plegen, aanmoedigen of tolereren. Onze minister van Oorlog vindt het dus best oké dat Palestijnse mensen worden opgejaagd, verjaagd en, zo bleek dit weekend, ook nog eens mishandeld en verkracht in gevangenschap. Het zegt iets over het moreel kompas van Theo Francken, dat in dezelfde richting doldraait als dat van Trump, gesteld dat die al over een moreel kompas zou beschikken.

Nog niet zo heel lang geleden tweette Francken dat Trump ‘slim aan politiek doet’. Zo iemand moet onze defensie verzekeren? Iemand die weigert in te zien dat als je tégen het ontmenselijkende hapsnapbeleid van de Amerikaanse regering bent, je daarom niet automatisch pro ayatollahs, Hezbollah en Hamas hoeft te zijn? In de simplistische wereld van Francken en andere (extreem)rechtse patjepeeërs is alles zwart-wit. Dat maakt het huidige tijdsgewricht zo zorgwekkend, omdat steeds meer presidenten en premiers vergelijkbaar reageren: je bent voor ons of je bent tegen ons, er is geen middenweg. (Gelukkig bieden de Hongaarse verkiezingen een lichtpunt, al valt het nog af te wachten hoeveel minder antimigratie – en dus onmenselijk – de nieuwe premier zal zijn.)

***

Eergevoel.

Het is een zeldzaam begrip geworden in de vaderlandse politiek. Dat wil zeggen: de term circuleert nog wel, maar politici houden er geen rekening meer mee. Eind vorige eeuw stapten er nog excellenties op omdat ze zich als eindverantwoordelijke van hun departement verantwoordelijk achten voor iets wat fout was gelopen, ook al hadden ze daar zelf geen rechtstreekse schuld aan. Dat – misschien wel overdreven – eergevoel is nu helemaal weg. Deze generatie ministers acht zich onaantastbaar. Theo Francken voorop.

Zowaar nóg erger dan Francken is zijn partijgenote Anneleen Van Bossuyt. Was Francken in zijn tijd ‘slechts’ staatssecretaris voor Asiel en Migratie, dan mag deze Gentse zich voluit minister noemen, plus ook nog van Maatschappelijke Integratie en Grootstedelijk Beleid. Het geeft op niet eens subtiele wijze aan dat de rechtse partijen in deze regering willen onderstrepen dat asiel en migratie cruciale thema’s voor hen zijn. Versta: dat ze asielzoekers buiten de landsgrenzen willen houden en migratie afremmen. Met de stilzwijgende goedkeuring van de centrumpartijen (CD&V, Les Engagés, Vooruit), medeplichtigen in de jacht op wie het moeilijk heeft (én een ander kleurtje en religieuze voorkeur).

Deze Van Bossuyt viste nog bittere tranen wenend achter het net toen ze zich in het Gentse schepencollege wilde wurmen en werd door de partijtop heropgevist, waarschijnlijk omdat die in de zoektocht naar provinciaal evenwicht een Oost-Vlaamse vertegenwoordiger in de regering zocht. Anders kun je deze aanstelling niet verklaren, van iemand die duidelijk niet op de eerste rij stond toen het politiek verstand werd uitgedeeld. Ik vermoed dat ze niet eens in de zaal aanwezig was op dat moment.

Ook over Van Bossuyt kan je lacherig doen, maar ze heeft veel te zeggen in deze coalitie. Té veel. En ondanks het feit dat ze al door verschillende gerechtelijke instanties en haar eigen administratieve diensten werd teruggefloten, blijft ze volharden in haar opdracht: migratie stoppen, asielzoekers wegpesten. Qua minachting voor de rechtsstaat kan dat tellen. Trumpiaans, zou je kunnen stellen. De minister laat zich niet leiden door de wetten en vonnissen van dit land, maar door haar electoraal aanvoelen, dat ze in 2029 flink zal scoren bij de antimigratie-aanhangers in Vlaanderen. Ze vergeet één ding: de kiezer straft regeringspartijen vaker wel dan niet af bij verkiezingen en er is nog altijd een partij die veel verder wil gaan en nóg inhumaner dreigt te zijn.

Ik wil niet opnieuw pleiten voor ‘eergevoel’ – wat heeft het tenslotte voor zin, als politici daar toch geen rekening meer mee houden? –, maar wordt het niet tijd dat zo iemand wordt ontheven van haar taken? Als een andere landgenoot bewust en voortdurend de wet blijft overtreden, wat zou daar dan mee gebeuren, denkt u? Maak plaats op de grond in een overbevolkte gevangenis: duw een beetje, er kan nog eentje bij (vrij naar Jimmy Frey).

U zult misschien wel denken: daar is hij weer, met zijn zoveelste anti-N-VA-betoog, maar wat wil u, met deze regering waarin de premier twee en een half jaar geleden verklaarde dat hij de kant van Israël koos, ‘de kant van het licht’, een uitspraak die hij nooit heeft genuanceerd of ingetrokken.

(‘En?’ roept een mannetje bij de deur tegen drie mannen aan een tafel, die Bart De Wever, Georges-Luis Bouchez en Theo Francken moeten voorstellen in een cartoon van Lectrr in De Standaard. ‘Is dit eindelijk the drop in the emmer who is totally full?’, vraagt het mannetje, verwijzend naar een oude uitspraak in schabouwelijk Engels van Theo F. Te vrezen valt dat het antwoord op die vraag ‘Neen’ is. Israël heeft van N-VA en MR een bodemloze emmer cadeau gekregen, die raakt nooit vol, hoe ver de genocide ook reikt en hoelang die nog zal duren.)

***

Donald Trump is niet alleen de slechtste Amerikaanse president ooit, een kwalijke vent, een onverbeterlijke narcist, racist en vrouwenhater, hij krijgt navolging in een land dat hij niet eens zou kunnen aanduiden op de wereldkaart. We kunnen ons terecht woedend maken op de gruwelijke ingrepen van ICE, maar laten we toch ook niet naast onze eigen verdedigers van de ICE-aanpak kijken: Anneleen Van Bossuyt en Theo Francken. En, ik herhaal het nog eens, met de medeplichtigheid van partijen die, om toch maar in de regering te kunnen zitten, hun humanistische en solidaire basis opofferen. Dagelijks. Alsof het niets is.

Eergevoel.

Ach…

De oorlog in het Midden-Oosten is slecht nieuws. In de eerste plaats voor wie in de getroffen gebieden woont. In de tweede plaats voor de bevolking van de omliggende landen, die in de zeer nabije toekomst dreigen meegesleurd te worden in een conflict waarvoor Benjamin Netanyahu een handlanger – zeg gerust: nuttige idioot – heeft gevonden in Donald Trump. In de derde plaats voor u en ik, die aan de pomp merken dat er ergens ver weg iets aan de gang is, iets wat we binnenkort extra zullen voelen wanneer de energiefactuur arriveert. En misschien escaleert het conflict nog en zitten we plots in wat sommigen al de Derde Wereldoorlog noemen.

Deze krankzinnige oorlog, die tegen elke vorm van internationaal recht indruist, hoe goed het ook zou zijn mocht het regime in Iran veranderen, is ook heel slecht nieuws voor de Oekraïners. De aandacht gaat weg van de oorlogsmisdaden die Poetin en trawanten daar blijven plegen. Op de voorpagina’s staat nu overal ter wereld Iran. Of Libanon. Het risico bestaat bovendien dat de Amerikaanse steun aan Oekraïne zal verwateren of helemaal wegvallen. De oranje narcist heeft sowieso een dubbelzinnige verhouding met Poetin: vriend, vijand, bondgenoot, gevaar, enzovoort, afhankelijk van de mood van de dag swingt hij een eind weg. Trump is perfect in staat om Zelensky en zijn volk helemaal te laten stikken, al zeker wanneer er nog meer gemor over zijn oorlogszucht zal opstijgen binnen de republikeinse partij, waar zijn allerlaatste aanhangers stilaan het licht dreigen uit te doen.

Ik las deze week enkele bijdragen van mensen die ik hoogacht en die het onverwachte en ondoordachte pleidooi van Bart De Wever steunden om te gaan onderhandelen met Poetin. Nadat zijn coalitiepartners hem terugfloten, corrigeerde De Wever dit tot ‘na de oorlog’. De columnisten vonden eveneens dat er moet gepraat worden met Rusland. Maar hoe? En door wie? Met of zonder Trump? (Zonder is inhoudelijk slimmer, maar je riskeert wel dat hij zich buitengesloten voelt en in een balorige bui de militaire steun opzegt.) Met of zonder Orbán? (De Hongaarse premier ligt dwars bij een financiële impuls van de Europese Unie; als hij op 13 april de verkiezingen verliest, komt er misschien een opening via zijn opvolger, maar dat is nog weken wachten en dus onzeker.) Met of zonder China? (Om een duurzame vrede te bewerkstelligen in het Midden-Oosten en Oekraïne, lijkt het aangewezen om de Chinese autoriteiten mee te betrekken in de toekomstplannen.)

Wat betekent dat überhaupt: praten met Poetin? Als ik de columns goed heb begrepen, komt het erop neer dat je vertrekt van de huidige situatie. Voldongen feiten, dus. Kan je zomaar gaan onderhandelen met iemand die vier jaar geleden eenzijdig een oorlog heeft ontketend en die ondertussen flinke delen van het buurland heeft ingepalmd? Wil dit zeggen dat je de toestand van vandaag bevriest en de Krim en een groot deel van de Donbas cadeau doet aan Poetin? Welk signaal geef je daarmee aan de Letten, Esten en Litouwers? Oké, die behoren wél tot de Europese Unie, in tegenstelling tot Oekraïne, maar hoe betrouwbaar is de EU als je de weifelende houding uit het recente verleden bekijkt? Het zal de Russische president nog meer sterken in zijn streven om de oude Sovjet-Unie in ere te herstellen. Wat nu in het Midden-Oosten gebeurt, is pure winst voor Poetin.

De situatie in Oekraïne klinkt uitzichtloos. Het Russische leger helemaal terugdringen tot de posities vóór 2014, de inname van de Krim, lijkt ondenkbaar, ook al is dat in theorie de enige aanvaardbare oplossing (niet alleen voor de Oekraïners). Als je Poetin deels zijn zin geeft – wél de bezette gebieden, niet Oekraïne als geheel – open je de poort voor andere oorlogszuchtige potentaten. Val je buurland binnen en als er internationaal weinig of niet tegen gereageerd wordt, krijg je de facto gelijk. Is dat de wereld die we voor de toekomst willen? Alle macht aan de roekelozen en de durvers, weg met internationale verdragen en strafrecht? Het is nochtans wat Poetin én Trump op dit ogenblik doen, zonder dat er al te veel correcties op uitgevoerd worden. Al bij al klinkt het verzet zeer hol.

Ik vind het simplistisch om Poetin gedeeltelijk zijn zin te geven, maar ik weet ook niet hoe het dan in de praktijk wél verder moet. Uitzichtloos, ik schreef het al in de vorige paragraaf. En toch moet er een vredesverdrag afgedwongen worden, waarbij niet alleen de arm van Zelensky wordt omgewrongen. U kent het spreekwoord ‘Geef ze een vinger en ze pakken een arm’. Dat is wat we nu in Iran en Oekraïne zien gebeuren. Netanyahu en Poetin moeten worden teruggefloten, maar waar is de scheidsrechter?

Als er zoiets bestaat als de hel, zit daar nu een klein ventje met een snorretje in zijn vuist te lachen. ‘Zie je wel dat die Joden voor geen haar deugen,’ buldert hij in een ruimte waar zijn politieke medestanders elke dag komen luisteren naar zijn ellenlange, van haat doordrongen toespraken. ‘En het strafste is dat ze mijn methodes met terugwerkende kracht hebben goedgekeurd, want ze doen het nu zelf, donnerwetter!’

Natuurlijk vergist de van racisme en algemene mensenhaat doordrongen Adolf H. zich. Bunkerdenken doet niemand goed, dat is wel duidelijk. Het zijn niet de Joden die niet deugen, wel een deel van de expansionistische zionisten, de nazaten van de oprichters van de Israëlische staat, die zich het verheven volk voelen en zich het recht toe-eigenen om andere volkeren als minderwaardig te beschouwen. Palestijnen, in de eerste plaats. In die zin klopt de vergelijking wel: de Führer beschouwde de Joden als een inferieur ras, de zionisten doen hetzelfde met Palestijnen. En Iraniërs. En Libanezen. En vroeger ook nog Egyptenaren, Jordaniërs en Syriërs.

Adolf H. zag blonde Ariërs als het uitverkoren volk, dat alle andere volkeren aan zich ondergeschikt wil houden. Benjamin N. ziet de kinderen van het zionisme als uitverkoren. En net als de Oostenrijker handelt hij daar ook naar.

Adolf H. zocht Lebensraum, Benjamin N. doet hetzelfde.

Adolf H. had er een genocide voor over om een in zijn ogen inferieur ras definitief uit te schakelen, Benjamin N. ook.

Adolf H. zocht tijdelijke bondgenoten om zijn doelen te bereiken, Benjamin N. eveneens.

Akkoord, er zijn geen zes miljoen slachtoffers gevallen in uitroeiingskampen, tegen de macht van dat getal kan niets of niemand op. Maar de methodes lijken verdacht veel op elkaar.

Benjamin N. bokst, net als zijn voorgangers als Israëlisch premier, al jaren ver boven zijn gewicht, maar dat kan hij zich permitteren omdat er grotere bullebakken zijn die zijn sterkere tegenstanders te lijf gaan. Zo is het nietige Israël, met zijn niet eens tien miljoen inwoners en zijn beperkte oppervlakte, uitgegroeid van een David tot een Goliath-in-dwergkostuum in het Midden-Oosten. Als Benjamin N. de narcistische Amerikaanse president in het oor fluistert dat Iran een gevaar vormt voor het voortbestaan van zijn land, dan is het die oranje bullebak die te hulp snelt. Als Benjamin N. buurland Libanon binnenvalt en daar dood en vernieling zaait, zogezegd onder het mom dat de sjiitische Hezbollah een kortetermijnbedreiging vormt voor zijn land, dan kijken alle bondgenoten de andere kant op. Internationaal recht? Ammehoela!

De Verenigde Staten zijn dokter Frankenstein, Benjamin N. is het oncontroleerbare monster.

Sta me toe de term ‘nazionisme’ te gebruiken voor deze expansionistische attitude – een term die ik overigens niet zelf bedacht heb.

In plaats van Benjamin N. door een geheim commando te laten ontvoeren en hem voor het Internationaal Strafhof van Den Haag te berechten, doet het Westen niets. Nul. Nada. Schuldig verzuim in de overtreffende trap.

Integendeel, bondgenoten van de nazionisten roeren zich en willen mee ten strijde trekken. In België is er een minister van Oorlog die eist dat Saudi-Arabië, dat onze hulp heeft gevraagd, effectief geholpen wordt, nota bene een schurkenstaat die politieke opposanten liquideert, vrouwen onderdrukt en jarenlang het internationale terrorisme heeft gesponsord: wat is het verschil met Iran dat wél als vijandelijke natie wordt bestempeld? Ach ja, Theo F., een man die zelfs in nuchtere omstandigheden niet in staat is om een sluitende redenering te formuleren en die nuchterheid is vaak ver zoek, wie neemt die man ernstig? Gevreesd mag worden: de federale regering, als men weldra wil vermijden dat er een regeringscrisis van komt.

Voor wie vindt dat ik me schuldig maak aan een reductio ad Hitlerum: kijk naar de gelijkenissen, de methodes, de systematiek, en vergeet even de schaalgrootte van de misdaden. Misschien is de Endlösung die Benjamin N. voor ogen heeft minder op uitroeiing gericht, maar het eindresultaat is ook: het verdrijven van een hele bevolkingsgroep.

Voor wie vindt dat ik me schuldig maak aan antisemitisme: leer lezen en nuanceren. Ik richt me niet tegen het Joodse volk, wel tegen de gewelddadige overheid in Israël. Eigenlijk zouden Joden de eersten moeten zijn om te protesteren tegen wat er (ook in hun naam) gebeurt in ‘het land van de Joden’: wie als Joodse medeburger ook maar een greintje historisch inzicht heeft, zou op de barricades moeten staan tegen Benjamin N. en zijn fundamentalistische schurkenbende.

Hoog tijd dat de ‘redelijken’ een vuist maken tegen het nazionisme en zijn handlangers. Anders sleuren ze ons straks mee in een uitzichtloos conflict.

Donderdag 15 februari 1979, iets na negenen ’s morgens. Professor Kruithof stapt goedgemutst het leslokaal binnen van het aftandse schoolgebouw van het RITCS aan de Naamsestraat in Brussel, in wat voorheen de bank van Congo was geweest. Hij glimlacht. In plaats van zijn cursus Kulturologie – dan nog met een ‘progressieve’ K vooraan – open te klappen, die ik als dubbelaar van het eerste jaar voor de tweede keer moet doornemen, al is dat niet meteen tegen mijn zin, begint hij met een betoog over de machtsovername in Iran.

Vier dagen eerder heeft ayatollah Ruhollah Khomeini de scepter overgenomen van de gevluchte sjah, Reza Pahlavi. Kruithof vindt dit buitengewoon goed nieuws, dus vinden wij, argeloze studenten, dat ook goed nieuws. We zijn jong, we weten tot welke verwoestingen de Vietnamoorlog geleid heeft en we worden, net als de prof, die nog geen vijftig is op dat moment, gevoed door rabiaat anti-amerikanisme. Daarbij hoort een kritische houding tegenover de corrupte en door de Verenigde Staten gesteunde sjah. Als de sjah weg is, zal alles beter worden, luidt de teneur.

Ik heb het er later nooit nog met Jaap Kruithof over gehad, of zijn initiële juichkreten niet te voorbarig waren, als je al heel snel zag dat het nieuwe regime nóg intoleranter was en op vele vlakken, behalve dan misschien het financieel-economische, nóg corrupter dan dat van de verderfelijke sjah. Onder de sjah genoten de Iraniërs schijnvrijheid. Vrouwen liepen er kortgerokt en op hoge hakken door de straten van Teheran en andere steden, de foto’s passeren tegenwoordig weer vaak op sociale media, om op een vals-nostalgische toon te illustreren wat er allemaal kon en mocht toen. Vergeten wordt dan dat de sjah niet alleen corrupt was en aan zelfverrijking en nepotisme deed, maar ook via zijn genadeloze geheime dienst Savak politieke tegenstanders opspoorde, opsloot, martelde en, niet zelden, de dood injoeg. Onder Khomeini werd de onvrijheid totaal – vrouwen werden tweederangsburgers en moesten religieus verantwoorde kleding dragen –, waardoor de schijn werd gewekt dat hij véél erger was dan de sjah. Erger, ja, dat zeker, maar véél erger?

Ben je vrij als je mag dragen wat je wil, maar niet mag zeggen of denken wat je wil?

Khomeini en na hem Khamenei waren meedogenloze hardliners, die voor hun religieuze terreur konden rekenen op vazallen die zich in ruil voor volstrekte onderdanigheid president mochten noemen en die, als ze al eens een eigengereide koers wilden varen, zonder pardon opzij werden gezet. Iran werd een van de meest onverdraagzame landen ter wereld, er is nochtans keuze te over wat dat betreft. Er valt veel te zeggen over de achterhaalde en sowieso al door eigenbelang aangestuurde kolonialistische visie van het brede Westen – van de Verenigde Staten tot West-Europa –, maar de antiwesterse theocratie die Khomeini invoerde en Khamenei voortzette kan op geen enkele manier goedgepraat worden, dat zou professor Kruithof ook wel toegeven mocht hij nog leven, vermoed ik.

We moeten dus vooral geen traan laten om de minutieus geplande uitschakeling van Khamenei. Good riddance! Maar we moeten evenmin zijn dood toejuichen alsof het de beste oplossing voor de Iraniërs is. En, heel eerlijk, als morgen Trump of Netanyahu door een precisiebombardement wordt getroffen, zal ik evenmin een traan laten. Dat zou ook ‘Good riddance!’ zijn. Het gaat hier niet om het uitschakelen van het grootste kwaad, want de narcistische despoot Trump en de genocidaire Netanyahu zijn geen haar beter dan Khamenei (of Khomeini).

En de vraag die zich nu stelt is niet: wie wint deze oorlog? Wordt het overigens wel een full-blown oorlog, op een veel grotere schaal dan de huidige strook in het Midden-Oosten? Neen, de vraag is: wat wint de Iraanse burger hierbij? Wordt die er beter van? Het erge aan de militaire actie die precies een week geleden is begonnen, is dat die vraag niet eens gesteld wordt. Het gaat om het treffen van het Iraanse regime. What’s next? Is daar al over nagedacht? Mijn beredeneerde gok: neen.

Trump heeft zich laten meeslepen in het verhaal van Netanyahu, die na zijn slachtpartij onder de Palestijnen, nu ook erfvijand Iran wil treffen en Hezbollah uitschakelen in Libanon. Dat kan hij niet alleen, daarvoor heeft hij de steun nodig van die onvoorwaardelijke bondgenoot van over de oceaan. En Trump kan nu eventjes de aandacht afleiden van de ‘Epstein-files’, die hem in nauwe schoentjes dreigen te brengen. Herinner u dat Ronald Reagan in de oorlog tussen Iran en Irak, van 1980 tot 1988, de aandacht rond een schandaal over de verkoop van wapens aan Iran en het gebruik van de opbrengst daarvan om de (extreemrechtse) Contra’s in Nicaragua te sponsoren (‘Contragate’ of ‘Iran-Contra-affaire’, zoek het maar op) afleidde door het onooglijke Grenada binnen te vallen. Oorlog op de voorpagina’s is nog altijd beter dan een politiek schandaal waarbij je zelf het middelpunt bent.

Netanyahu weet wat hij wil: het regime in Teheran destabiliseren, Hamas en Hezbollah monddood maken, met zijn kernwapenarsenaal de regio afschrikken. Kortom, de boeman spelen. Klein land, groot wapenarsenaal. Trump weet niet wat hij wil: hij beslist elke dag iets anders. En dat is niet eens typisch Trump: het is typisch Amerikaans. De Amerikanen weten niet wat ze willen en hebben dat ook nooit geweten.

Tijdens de reeds genoemde oorlog tussen Iran en Irak steunden ze eerst Iran, naar het einde toe Irak, waardoor Saddam Hoessein zich gesterkt voelde om Koeweit in te palmen, wat dan weer een brug te ver was voor de op olie beluste Amerikanen. Het gevolg was de Eerste Golfoorlog, en later de Tweede Golfoorlog, waarna Hoessein werd gearresteerd en opgehangen, en Irak aan zijn lot overgelaten. Ex-bondgenoot.

Tijdens de Sovjetinvasie van Afghanistan, tussen 1979 en 1989, begonnen de Verenigde Staten het religieus getinte verzet te steunen, onder het motto de vijanden van mijn vijanden zijn mijn vrienden. Een van die verzetsleiders was ene Osama bin Laden, die tweede helft jaren negentig niet langer ‘Dankuwel’ zei en aanslagen begon te plegen op Amerikaanse gebouwen en burgers. Ex-bondgenoot.

Amerikanen kennen niets van geopolitiek. Het interesseert hen ook niet. Er zijn maar twee redenen om te interveniëren voor hen: financieel-economisch eigenbelang en imperialistische machtshonger. ADHD-politiek is het, gericht op nú, niet op morgen en al zeker niet op de middellange termijn. Dat was zo in Vietnam, in Irak, in Afghanistan, en nu in Iran. They don’t care. Een narcist is voor de wapenindustrie ginds een ideale president. Hij doet en zegt dan wel, zelfs in hun ogen, geregeld vreemde dingen, op het einde van de rit is hij een nuttige marionet. Die zichzelf op de borst klopt over zijn dadendrang. Tel uit je winst, denken de wapenfabrikanten.

Als het de Amerikanen, en andere landen, écht te doen zou zijn geweest om de belangen van het Iraanse volk, dan zouden ze de ondergrondse bewegingen in Iran al jaren geleden uitgebreid gesteund hebben, financieel en militair, in de vorm van harde cash en al even harde wapens.

Een revolutie kan niet van buitenaf opgelegd worden, die moet van binnenuit starten.

Een revolutie begint niet met bommen die vijandige machten droppen, die moet intern worden uitgedokterd (met eventueel wat logistieke hulp van buitenaf).

Een revolutie is iets dat op een organische wijze moet ontstaan in het land zelf en door (een deel van) het volk, niet door onwetende buitenstaanders.

Om Gil Scott-Heron nog eens te citeren: the revolution will not be televised. De huidige beeldenstorm van ontploffingen en rookpluimen her en der zijn louter entertainment voor de nieuwskijkers in de wereld. Belangrijker is wat we níet zien. Staan er binnen Iran krachten klaar om het regime over te nemen? De zoon van de sjah, zo wordt gespeculeerd, maar kan je dat wel maken en is dit geen nieuwe start voor het nepotisme van weleer? Hoe vul je het herstel van de democratie in? Kun je dat wel invullen en verkijken we ons niet op onze westerse interpretatie van wat een democratie behoort te zijn?

Met ADHD-politiek los je het fundamentele probleem van de anti-fundamentalisten in Iran niet op. Zij verdienen beter dan dit waanzinnige spektakel, die hen geen spetter vrijheid garandeert, hooguit het kortstondige juichen na de dood van een despoot. Een van de komende dagen vindt Trump het genoeg geweest en worden de Iraniërs – die zijn interventie in eigen land en elders nu misschien nog luidkeels toejuichen – alweer aan hun lot overgelaten, zoals dat al decennialang gebeurt. Kunnen ze het vervolgens zelf uitzoeken en uitvechten in (mogelijk) een burgeroorlog. Ook dat zou typisch Amerikaans zijn. Après nous le déluge (maar dan in het Amerikaans-Engels).

Ondertussen telt Netanyahu zijn winst uit. Wanneer wordt die man voor het Internationaal Gerechtshof gebracht? En zullen we ‘vredestichter’ en zelfverklaarde Nobelprijs voor de Vrede-kandidaat Trump dan ook meteen op het bankje naast hem zetten?

Als het buiten lijkt te regenen en u wilt even checken of dat daadwerkelijk zo is, dan bestaat daar – tenzij u volstrekt immobiel bent en gedwongen om binnen te blijven, of met twee collega’s samengepropt zit in een minuscule gevangeniscel – een eenvoudige methode voor: u stapt even de deur uit, gaat op een plek staan waar er geen beschutting boven uw hoofd is en u voelt of er nattigheid uit de hemel valt, ja dan neen. Voelt u de druppels? Het regent. Voelt u de druppels niet? Het is droog.

Poepsimpel, gewoon zelf even een inspanning leveren.

Van journalisten, die – als ze tenminste niet tot de categorieën ‘loonslaaf’ of ‘goedkope, uitgebuite werkkracht’ behoren – geacht worden ons juiste informatie te verschaffen, mag je verwachten dat ze diezelfde oefening voortdurend doen: eventjes uit de comfortzone stappen, desnoods een regenjas aantrekken en aan den lijve ondervinden welk weer het is. Toch doen ze dat steeds minder. Integendeel, ze vragen aan twee personen van wie ze weten dat die elkaar automatisch zullen tegenspreken of het regent. De ene zal ja zeggen, de andere neen. Als mediaconsument moet u dan maar zelf concluderen met welk weertype we te maken hebben. Overbodige informatie, dan kunt u net zo goed zelf de oefening doen en uw deur openen.

Ik vind dat een vorm van intellectuele luiheid. Laat over onderwerpen waarover een absolute waarheid bestaat – het regent, het regent niet – twee lieden een tegenovergestelde mening poneren en je hebt – in de ogen van de luie redactie – een volwaardige bijdrage. Laat de lezer zelf beslissen wat de waarheid is, is de achterliggende gedachte (gesteld dat er al gedacht wordt).

Natuurlijk gaat het doorgaans niet over iets futiels als regenweer; we zagen dat ook tijdens de coronacrisis. Tegenover de visie van wetenschappelijke experten – waartussen ook al behoorlijk wat nuanceverschillen zaten – werd de complottheorie of de compleet van de pot gerukte opinie van een of andere malloot gezet. Clickbait. Artikel gelezen, bijdrage gehoord of gezien, taak volbracht, zo denkt de moderne redactie, zelfs die van een traditioneel medium. Fout! Het is de verdomde taak van de journalist om op zoek te gaan naar de ware toedracht en eens die zich duidelijk aftekent – het regent, het regent niet, of: er is een virus op gang en dit is de wetenschappelijke tendens daarrond – niet op zoek te gaan naar personen die dat zonder enig bewijs tegenspreken, met als doel de controverse aan te wakkeren.

***

Deze week ging het over de documentaire rond de Amerikaanse first lady. Melania, heet die, over de titel werd niet al te lang nagedacht. Alle media schreven erover. Dat begrijp ik nog. Wat ik niet begrijp is dat dit in heel wat artikels werd voorgesteld als een normale documentaire in normale omstandigheden. De Verenigde Staten verglijden al meer dan een jaar in wat een absolute democratie mag worden genoemd: de leider is weliswaar democratisch verkozen, maar leidt zijn land met harde, meedogenloze hand en kan op basis van een tiental checkpoints zonder enig probleem fascistisch genoemd worden. Of laten we voorzichtig zijn, zoals de historici: pre-fascistisch. Een zeer herkenbaar fenomeen, wat we te danken hebben aan de nog vrij recente geschiedenis.

Hoe kan je dan zogezegd neutraal berichten over meneer en mevrouw Trump in hun witte huis? ‘Als je neutraal bent in situaties van onrechtvaardigheid, heb je de kant van de onderdrukker gekozen,’ zei de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu ooit. Vertaal dit naar vandaag: als je neutraal probeert te blijven over wat de Amerikaanse overheid en ICE aanrichten in Minneapolis, heb je de kant van de onderdrukker gekozen. Het is eenvoudig te benoemen, hoor: alleen al het feit dat ICE daar op die plek aanwezig is, mensen met geweld probeert te deporteren en burgers die daartegen protesteren koudweg afmaakt, wijst op fascistoïde praktijken in opdracht van een oppermachtige president.

Dus kan je, in mijn ogen, maar beter heel sec over die documentaire over de presidentsvrouw schrijven en er telkens bij vermelden dat haar man zijn land bestuurt op de wijze zoals fascisten dat doorgaans plachten te doen. Zoals je ook – nu de meeste historici het er eindelijk over eens zijn – de uitvoering van de Israëlische plannen in Gaza een genocide mag noemen en de regering-Netanyahu een genocidaire regering. En zoals je al meer dan veertig jaar het regime in Iran over de hekel mag halen als onderdrukkend en vrijheidsberovend. Met dat laatste hebben onze media het minder moeilijk: het gaat immers om een ver afgelegen land met een godsdienst die we hier als gevaarlijk beschouwen. Met zionisten en fascisten is er meer terughoudendheid. Ten onrechte.

***

Ik verlang van journalisten dat ze wat vaker uit hun stoel komen, buiten stappen, vaststellen hoe de toestand werkelijk is. Als journalistiek verwordt tot het louter weergeven van clickbait genererende tegengestelde meningen, houdt het bestaansrecht van traditionele redacties op. Dan leveren zelfs burgerjournalisten nuttiger werk. Voor journalisten geldt het tegenovergestelde van wat de minister van Volksgezondheid ons in 2020 toeriep: kom uit uw kot!

‘Dit verhaal is niet gebaseerd op waargebeurde feiten.

Wel op een werkelijkheid die te dichtbij komt.’

Deze disclaimer verschijnt aan het begin van de vijf afleveringen tellende Vlaamse tv-serie The best immigrant, terug te vinden op Streamz, het videostreamingplatform dat pretendeerde een soort Vlaamse Netflix te zullen worden, maar dat in werkelijkheid nauwelijks kwaliteitsvolle programma’s biedt óf te vaak gewoon als warming-up dient voor uitzending op de reguliere tv-zenders. Al is The best immigrant wél zeer interessant en relevant.

U kent wellicht het uitgangspunt: in een niet nader gespecifieerde nabije toekomst behaalt de VPV, een extreemrechtse partij, een absolute meerderheid en roept prompt de onafhankelijkheid van Vlaanderen uit. Vanaf dag één na de verkiezingen maakt president Peeters werk van zijn grootste verkiezingsbelofte: het oppakken en deporteren van al wie geen Vlaamse wortels heeft. Een niet nader genoemde tv-zender pakt uit met een spelprogramma, The best immigrant, waarin mensen met een migratieachtergrond het eerst met en daarna tegen elkaar opnemen om één verblijfsvergunning te winnen. Alleen dan mogen ze in Vlaanderen blijven, de anderen moeten onherroepelijk vertrekken. Elke aflevering zijn er afvallers, die met veel machtsvertoon voor de camera’s worden weggesleurd en in klaarstaande busjes worden gepropt, die hen naar Zaventem brengen, waar de chartervlucht staat te wachten. Voorts moet u zelf maar ontdekken wat erin gebeurt. Weet wel: er komt een tweede seizoen.

De kritiek op de serie ging twee richtingen uit: boeiend vertrekpunt, maar té karikaturaal uitgewerkt. Waarmee bedoeld werd: het is zeer zinvol om in dit specifieke tijdsgewricht uit te pakken met een reeks over deportatie, alleen zijn de personages (en de vertolkingen) soms nogal simplistisch uitgewerkt. Ik kan met die kritiek leven. Bovendien acht ik het niet vanzelfsprekend dat Vlaams Belang – laten we de VPV maar meteen haar échte naam gunnen – zomaar de onafhankelijkheid van deze regio kan uitroepen, er zijn nog wat checks and balances te regelen.

Toch heb ik – om het met een vreselijk misplaatste term te zeggen – ‘genoten’ van The best immigrant. Deze serie komt precies op tijd, om ons een spiegel voor te houden en een, naar ik vrees, redelijk realistisch toekomstbeeld op te hangen. Als je vandaag ziet wat ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement) aanricht op instigatie van een oranje narcist in een wit huis met een binnenkort gouden balzaal, dan zult u me begrijpen. Terloops: er was veel te doen over de dood van Renée Good op 7 januari in Minneapolis. Trachtte ze de ICE-agent omver te rijden en schoot hij uit zelfverdediging, of gebruikte die agent buitensporig geweld om een na een controle wegrijdende vrouw tot stilstand te brengen? Ik geloof niet in de theorie van de zelfverdediging: dan schiet je op de banden, niet op de persoon achter het stuur. Maar de belangrijkste vraag wordt niet meer gesteld: wat deden die ICE-agenten daar? Wie of wat geeft hen het recht om op mensen met een migratieachtergrond te jagen, nota bene in een land dat, op de indianen na, integraal uit mensen met een migratieachtergrond bestaat? We zijn die ingrepen te vanzelfsprekend gaan vinden.

Het knappe aan The best immigrant is dat deze reeks in 2023 werd geschreven; Raoul Groothuizen en Christina Poppe wonnen er de eerste editie van de Streamz Academy mee. Dat geeft hun scenario een angstaanjagend voorspellende kracht. Donald Trump werd pas een jaar later opnieuw verkozen en begon pas eind januari 2025 met zijn verwoestende tweede termijn, waarin ‘migranten’ opgejaagd wild werden. Versta: al wie in de ogen van oude witte mannen geen oorspronkelijke Amerikaan is, een andere dan een witte huidskleur heeft en een andere godsdienst dan de in de Verenigde Staten gebruikelijke aanhangt, moet weg. Dit scenario dateert ook van voor de verkiezingen in België en Vlaanderen van juni 2024, waarbij Vlaams Belang net niet de grootste partij werd (en vergeet toch ook niet dat de man die nu de verdediging van ons grondgebied moet uittekenen bij eerdere verkiezingen ‘Samen een meerderheid’ riep, hopend op een Vlaamse entente tussen N-VA en Vlaams Belang). Het zou zomaar kunnen.

The best immigrant is geen documentaire, het is fictie, maar het fictieve karakter kan snel door de feiten achterhaald worden. Met extreemrechtse politici en partijen die overal in Europa oprukken en verkiezingen na verkiezingen winnen, zou het niet eens verwonderlijk zijn dat zo’n deportatiescenario werkelijkheid wordt. Weet u nog dat fameuze ’70-puntenplan’ van Vlaams Blok uit 1992? Daar stond die deportatie in, als antwoord op ‘het vreemdelingenprobleem’. Ondertussen hebben de zogeheten democratische partijen meer dan de helft van dat infame plan in de praktijk uitgevoerd.

Voor extreemrechts blijf je migrant, ook al ben je hier geboren en opgegroeid. Eerste-, tweede-, derde- of vierde-generatie: daar ligt Vlaams Belang niet wakker van. Denk aan de opmerking van Filip Dewinter en consoorten dat een kat die geboren wordt in een viswinkel, daarom nog geen vis is (een citaat dat echt bestaat, het is geen AI-verzinsel en het wordt niet toegeschreven aan iemand anders, Einstein of zo). Zij bedoelen: wij, Vlamingen, zijn de vissen. Zij, mensen met een migratieachtergrond, zullen altijd katten blijven. Fascisten eisen aan de ene kant integratie en weigeren aan de andere kant te aanvaarden dat integratie kán. Zo blijf je als persoon met een migratieachtergrond natuurlijk in alle omstandigheden een migrant, ook al heb je de Belgische nationaliteit. Je verliest altijd.

Ja, The best immigrant is bij momenten karikaturaal, maar ik kan me best voorstellen dat een producer zonder een greintje moraliteit (in de serie uitstekend vertolkt door Charlotte Timmers) er alles voor over heeft om hoge kijkcijfers te genereren, zelfs met een show die uitgaat van een onmenselijk gegeven. Dit is nóg geen realiteit, maar het lijkt verdacht veel op een werkelijkheid die steeds meer dichterbij komt, zoals de disclaimer aangeeft.

Leiders als Trump, Orban, Meloni en andere extreemrechtse patjepeeërs is het niet te doen om goed doen voor het hele volk, ze vertrekken van een strakke ideologische lijn en een onwrikbaar wij-zij-beeld van de samenleving. En gezien hun verkiezingssuccessen – plus die van Le Pen, Wilders, Van Grieken, etcetera – is een groeiend deel van de bevolking het daarmee eens. Empathie is een zwakte, zei de rijkste man ter wereld nog niet zo lang geleden. Empathie is wat we meer nodig hebben, zeg ik, maar goed, ik ben a) niet de rijkste man ter wereld, word b) niet gevraagd om een president te adviseren en kan mij c) niet alles permitteren in een wereld met ontwrichtende (sociale) media.

Mededogen is een deugd, geen teken van falen. Wederzijds begrip is een noodzaak, geen overbodig kenmerk. Met elkaar praten en naar elkaar luisteren is wat ons overeind kan houden, geen tijdverlies. Empathie, empathie, empathie. We hebben er meer van nodig, in tegenstelling tot wat Muskolini beweert.

Mocht u dat nog niet gedaan hebben: kijk zelf naar The best immigrant en oordeel. Ondanks de tekortkomingen is dit een must see. Als waarschuwing is het een must listen en als maatschappelijk toekomstbeeld een must avoid. Wij kunnen beter als samenleving. Doen we dat niet, dan zou dit verhaal binnen afzienbare tijd weleens op waargebeurde feiten kunnen gebaseerd zijn en hoeft die disclaimer niet meer.

Onlangs deed ik iets wat ik me had voorgenomen niet meer te doen: ik ging in discussie over een Facebook-post. Aanleiding was een opmerking van PVDA-volksvertegenwoordiger Robin Tonniau richting Vooruit-collega Oskar Seuntjens tijdens het Kamerdebat over de begroting. Tonniau beet Seuntjens toe dat die nog geen dag had gewerkt in zijn leven. Iemand die ik wel kan appreciëren zette dat ter ondersteuning op zijn Facebook-pagina. Ik reageerde prompt dat ik die opmerking kortzichtig vond en dat het niet correct is om werken te reduceren tot fabrieksarbeid. Nou, dat had ik geweten! Andere PVDA-militanten en -sympathisanten sprongen er bovenop. Ik wist meteen weer dat vooroordelen geen privilege zijn van rechtse lieden.

Het deed ook weer denken aan de jaren 80 van de vorige eeuw, toen er in Vlaanderen zowaar nog vijf min of meer linkse partijen waren. Je had de SP (de voorloper van Vooruit), Agalev (de voorloper van Groen) en de petieterige gezelschappen KP, RAL (later: SAP) en PVDA (voorheen: Amada). Vooral die laatste drie blonken uit in zinledige debatten over het geslacht der (extreemlinkse) engelen. Stalinisten versus trotskisten versus maoïsten, strijdend om de volstrekt onnozele eretitel ‘Meest linkse partij van het land’. Zuiver-zuiverder-zuiverst. Verenigd hadden ze nog iets kunnen betekenen, verdeeld bleef het bij gepruttel onder de kiesdrempel. (En dan kun je je terloops nog afvragen hoe links Stalin en Mao waren in hun verschroeiende regeerperiodes. Al heb ik blijvend respect voor de artsen en verpleegkundigen die bij Geneeskunde voor het Volk zaten en zitten, dat dient gezegd. Over een flink aantal punten ben ik het ook eens met de PVDA/PTB, trouwens.)

Vooroordelen zijn hardnekkig en overleven generaties. Vandaag hoor ik dezelfde dingen insinueren als een halve eeuw geleden, met dit verschil dat dankzij de megafoon van de sociale media domme opmerkingen nu een veel groter bereik krijgen. Hoe dommer de dingen die je roept, hoe groter de kans dat je ooit president van een heel groot land kan worden. Elk vooroordeel hèb z’n nadeel, zou je omgekeerd cruijffiaans kunnen stellen.

Toen al werd er gelachen met onderwijzers en al hun vrije dagen. Twee volle maanden zomervakantie, verdorie, en dan durven ze nog zeggen dat ze in het onderwijs stáán, de schobbejakken! Politici? Die waren er alleen maar op uit om de mensen geld uit hun zakken te kloppen! Werklozen? Dat ze maar wat beter hun best doen om werk te vinden! Werklozen moesten in die tijd elke dag een stempel ophalen in het ‘doplokaal’. Telkens op een ander tijdstip en je wist pas vandaag wanneer je morgen dat broodnodige stempeltje moest komen ophalen. Zogezegd om zwartwerk tegen te gaan. De rijken werden rijker, de armen werden armer. De slogan ‘Haal het geld waar het zit, bij de banken en de holdings’ werd weggelachen van hogerhand. Fiscale fraude werd eerder aangemoedigd dan ontmoedigd in neoliberale tijden.

Hadden leraren te veel vrije tijd? Waren alle politici zakkenvullers? Waren werklozen te lui om te werken? Was elke ondernemer een fiscale fraudeur? Neen, natuurlijk niet, maar het klonk goed, voor wie die slogantaal genegen was.

Vandaag hoor je krek hetzelfde, zoveel zijn de tijden niet veranderd, alleen zijn het nu de machtigen der aarde die onzin blijven reproduceren en kunnen volgers met een duimpje omhoog aangeven dat het goed is dat iemand ‘het eindelijk eens gezegd heeft’. Vlaams minister van Onderwijs Demir (N-VA) wil dat er meer effectieve leertijd komt, minder studiedagen, minder lesdagen die wegvallen. Uiteraard deed ze dat zonder overleg met het onderwijsmiddenveld en de leraren zelf, ze werd wel gesteund door experten die ver van de dagelijkse praktijk staan. Makkelijk zat, op elke hoek van de straat staat tegenwoordig wel een consultant die een onvoldragen visie onderstut. Duyckboten zijn het.

Binnenkort wordt de werkloosheid in de tijd beperkt. Al wie langdurig, meer dan twee jaar, geen werk heeft, moet het maar zelf uitzoeken. Geen stempelgeld meer. Te lang thuisgezeten. Dat vele duizenden verhuizen van ‘de dop’ naar ‘de openbare onderstand’ (het OCMW), ach, een detail, als de cijfertjes maar beter ogen. Dat het een vestzak/broekzak-operatie is, is men snel vergeten. Behalve dan die langdurig werklozen zelf, van wie de meesten met een reden zonder werk zitten en die reden is niet ‘te lui om te werken’. (Die zijn er ook en die moeten eruit, want die bedotten het systeem voor iedereen.) Langdurige werklozen worden nu al gestigmatiseerd – geen werk hebben is heus geen pretje en je wordt nog eens maatschappelijk scheef bekeken ook! – en dat zal alleen maar erger worden. Zij verdwijnen van de dop in de drop. Geen vooruitzichten. Weggelachen. Uit de actieve samenleving gestoten. Om het nog niet over de langdurig zieken te hebben, die ook over één kam worden geschoren als profiteurs van een te tolerante maatschappij.

We zitten in een tijdsgewricht dat politiek-economisch sterk vergelijkbaar is met de onzalige jaren 80. Neoliberaal. Hardvochtig. Helemaal afgestemd op wie al heeft, niet op wie in ontbering leeft. En de trumpianen van deze wereld, aangevoerd en -gevuurd door de oranje narcist in de in aanbouw zijnde pompeuze balzaal van het Witte Huis, spuwen op al wie niet hetzelfde denkt. Steeds meer politieke leiders neigen meer naar extreemrechts dan naar rechts of centrumrechts. De wind komt van rechts en heeft orkaankracht.

Er is een heuse vooroordelenmachine aan het werk. Vooroordelen worden bevestigd, herbevestigd, nogmaals bevestigd: het zijn genadeloze hamerstoten om ‘de waarheid’ toch maar in de hoofden te krijgen en ze daar te houden. Als meer dan 77 miljoen Amerikanen op Trump stemmen, wil dat niet zeggen dat dit allemaal achterlijke dommeriken zijn, maar – als u mij dit vooroordeel even toestaat – wat zijn ze dan wel? Wie stemt er op een man die zó impulsief is, dat hij haast elke dag van gedacht verandert over belangrijke kwesties? Erg beredeneerd kan je dat stemgedrag niet noemen, behalve dan van zij die rechtstreeks profiteren van dat hapsnapbeleid, de Musks en Bezossen van deze wereld.

Het grote probleem met vooroordelen is dat ze op een bepaald moment, mits een goed georganiseerde propagandamachine, oordelen worden. En dus: algemene waarheden. Dat zagen we al in zijn meest perverse vorm onder de nazi’s. Dat zien we ook in het Amerika van Trump. En als het in Washington, D.C. onzinnigheden regent, druppelt het ook bij ons. De wereld draait door, dus draait ook de vooroordelenmachine door. Ten koste van wie het moeilijk heeft.

Herinnert u zich nog dat we vijf jaar geleden onze deuren openden om te applaudisseren voor wie in de zorg actief was? Plots leek solidariteit niet iets van een andere, betere, ver afgelegen wereld. Maar die illusie hebben we snel begraven. Ouder worden brengt nadelen met zich, toch ben ik wat blij dat ik niet meer zo nodig hoef mee te draaien in deze ratrace, waarin naar boven wordt gelikt en naar onderen getrapt.

Voor alle duidelijkheid (mocht u eraan twijfelen wat ik erover denk): leraren hebben een zwaar beroep, ze verdienen ons respect. Niet alle politici zijn zakkenvullers, al beslissen ze nog te vaak boven onze hoofden heen (Zuhal Demir heeft dat deze week nog eens aangetoond). De meeste werklozen willen heus wel werken: hoger inkomen, meer mogelijkheden om fijne dingen te doen of te kopen, niet meer het gevoel hebben dat er op je neergekeken wordt. En voor de ‘Amadezen’ in de zaal: je hoeft heus niet zelf in de fabriek te hebben gewerkt om respect te hebben voor arbeiders en intellectueel werk is óók werk (en het is even nodig als handenarbeid).

In een samenleving die bulkt van de vooroordelen is ‘samen leven’ geen sinecure. Dat is net wat de vooroordelenmachine beoogt. Ieder voor zich, wie zwak is, valt uit de boot, individualisme haalt het op solidariteit. Hoe erg dat ik dit in deze tijd van het jaar opnieuw moet vaststellen.

Donald J. Trump heeft de allereerste (en wellicht ook allerlaatste) Peace Prize van de wereldvoetbalbond Fifa ontvangen, ter gelegenheid van de loting voor het WK van volgend jaar in de Verenigde Staten, Canada en Mexico, die gisteren plaatsvond in een ellenlange ceremonie waarin wat ego’s moesten worden opgeblonken. Waarom die vredesprijs voor een havik? Omdat de Fifa de goodwill van Trump nodig heeft opdat hij zich niet inhoudelijk zou bemoeien met het toernooi. De man is in staat om, na zijn langdurige ochtendlijke blik in de spiegel, te decreteren dat de Verenigde Staten en Rusland, uitgesloten voor alle internationale competities, de finale moeten spelen. En morgen weer iets anders, afhankelijk van de goedkeurende knik van dat spiegelbeeld.

Dan is het goed, zo denkt de Fifa en dan met name voorzitter Gianni Infantino, om deze man te paaien. Was zijn voorganger, Sepp Blatter, corrupt tot op het bot, dan is deze hoogste voetbalbaas gewiekster, gladder, in zekere zin nóg onbetrouwbaarder. Een slijmbal. Of in dit geval: narcistenpijper. Hij maakt Trump al maanden het hof en duikt op de meest vreemde plekken plots op in diens entourage. Vazalletje, niemendalletje.

Natuurlijk verdient Trump deze of eender welke andere vredesprijs niet, daar gaat het ook niet om: verdeel en heers is het motto. In de coulissen worden de vreemdste combines opgetuigd, dat wisten we al; deze Infantino doet het gewoon op het podium. Zijne Oranje Gesjeesdheid vindt het allemaal prima. Tot hij het overmorgen niet meer prima vindt en eist dat pakweg Iran wordt uitgesloten. Kan zomaar gebeuren. Dan heeft België nog maar twee tegenstanders om te kloppen in de groepsfase.

De Amerikaanse president is niet geïnteresseerd in vrede. Vrede is voor hem aanvaardbaar als restafval van geopolitieke en commerciële onderhandelingen, waarbij hij, als leider van een nog altijd machtige natie, aan de touwtjes trekt en er rechtstreeks of onrechtstreeks rijker van wordt. Een narcist wil alleen maar vrede als het tot zijn persoonlijke eer en glorie strekt. Lukt dat niet, dan trekt hij ten oorlog. Kijk naar wat er gebeurt in en om Venezuela en Colombia.

Herinner u hoe Ronald Reagan eind oktober 1983 het Caribische eiland Grenada binnenviel, een lap grond met amper 94.948 inwoners. Tweeduizend Amerikaanse militairen moesten de extreemlinkse regering daar helpen opruimen ‘teneinde de orde en de democratie op het eiland te herstellen’, aldus Reagan. In werkelijkheid ordonneerde de voormalige acteur de inval om de aandacht af te leiden van het Iran Contragate-schandaal in eigen land: de Amerikaanse overheid had in het geheim wapens geleverd aan het Iraanse regime, de opbrengsten werden vervolgens gebruikt om de (extreemrechtse) Contra’s in Nicaragua te sponsoren. Als Trump vandaag naar Venezuela trekt – een land dat hij wellicht niet eens kan aanwijzen op een wereldkaart – dan is dat om dezelfde reden: de aandacht afleiden van een schandaal in eigen land, in casu de Epstein-affaire. Makkelijk te winnen oorlogen zijn ideaal om de voorpagina’s van de kranten te vullen en de populariteit op te krikken. Dan verdwijnt het vervelende nieuws naar een minder gelezen binnenpagina (of, in deze moderne tijden: op een nauwelijks terug te vinden link).

De ‘vrede’ – ik zet het woord bewust tussen aanhalingstekens – die Trump naar eigen zeggen in meerdere landen heeft bewerkstelligd, is nooit echte vrede-zonder-aanhalingstekens. Echte vrede verkrijg je door met alle vechtende partijen te onderhandelen. Het Verdrag van Versailles uit 1919 was geen echte vrede, het oorlogszuchtige Duitsland kreeg te maken met wraakzucht van de geallieerden en stond voor de onhaalbare opdracht om torenhoge herstelbetalingen af te lossen, waardoor het land in een diepe crisis werd ondergedompeld én een populist als Hitler de kans kreeg zich te profileren. ‘Vrede’ volgens Trump is op dezelfde eenzijdige benadering gebaseerd. Wring de zwakkere partij de arm om en dwing het om toe te geven. Tel uit je winst (op korte termijn).

Dat hebben we zien gebeuren in Gaza en nu opnieuw in Oekraïne. Trump onderhandelde via zijn gezanten met Netanyahu en Poetin, maar niet met Hamas of Zelensky. Die zijn voor hem quantité négligeable. Al wat hij wil is met de sterkere partij een overeenkomst sluiten om de zwakkere partij te doen toegeven. Trump is als die struise kerel vroeger op de speelplaats, die af en toe zijn hegemonie moest onderstrepen door een klein ventje te vloeren, gewoon om zijn vrienden – zijn aanhangers, of noem hen gerust met terugwerkende kracht zijn infantinootjes – te laten zien dat hij nog altijd de sterkste was. Wie even groot was als hij, liet hij gerust. Stel je voor dat hij verloor en zich belachelijk maakte! Wie even groot was als hij en zelf een bende leidde, werd af en toe uitgedaagd tot een gevecht, op voorwaarde dat hij vooraf al ongeveer wist dat hij zou winnen. Nog beter was het om elk een deel van de speelplaats op te eisen, terrein af te bakenen, zoals katers dat doen met hun verschrikkelijke urinegeur.

Die kerel van toen was een lafaard. Trump is dat ook. Trump zou nog het liefst een zakelijke deal sluiten met Poetin en Xi Jinping: de eerste krijgt het oostelijke deel van Europa en een deel van Azië, de tweede de rest van Azië en Afrika, en hijzelf mag dan de Amerika’s en West-Europa bestieren. Zo doen zulke kereltjes dat: als je de turf niet helemaal voor jezelf kan claimen, maak dan afspraken dat ze van jouw terrein wegblijven.

Wat Trump met Israël en de Palestijnen heeft gedaan, is alsof Jimmy Carter het Camp David-akkoord alleen met de Israëlische premier Begin, een ex-terrorist, zou hebben gesloten. Of dat er voor de Goedevrijdagakkoorden in Noord-Ierland alleen met de protestanten zou zijn onderhandeld en dat wat overeengekomen werd voor de katholieken te nemen of te laten was. Echte vrede is alleen maar mogelijk door met álle betrokken partijen te praten. Dat durft deze narcist niet aan.

Die struise kerel van toen had een IQ van 45 of zo. Dat van Trump reikt niet veel hoger. Om van zijn EQ nog te zwijgen. Dat zweeft rond het nulpunt. Laten we het woord vrede niet verder misbruiken voor dit soort infantiele machtsspelletjes.