Maandans

Donderdag 15 februari 1979, iets na negenen ’s morgens. Professor Kruithof stapt goedgemutst het leslokaal binnen van het aftandse schoolgebouw van het RITCS aan de Naamsestraat in Brussel, in wat voorheen de bank van Congo was geweest. Hij glimlacht. In plaats van zijn cursus Kulturologie – dan nog met een ‘progressieve’ K vooraan – open te klappen, die ik als dubbelaar van het eerste jaar voor de tweede keer moet doornemen, al is dat niet meteen tegen mijn zin, begint hij met een betoog over de machtsovername in Iran.

Vier dagen eerder heeft ayatollah Ruhollah Khomeini de scepter overgenomen van de gevluchte sjah, Reza Pahlavi. Kruithof vindt dit buitengewoon goed nieuws, dus vinden wij, argeloze studenten, dat ook goed nieuws. We zijn jong, we weten tot welke verwoestingen de Vietnamoorlog geleid heeft en we worden, net als de prof, die nog geen vijftig is op dat moment, gevoed door rabiaat anti-amerikanisme. Daarbij hoort een kritische houding tegenover de corrupte en door de Verenigde Staten gesteunde sjah. Als de sjah weg is, zal alles beter worden, luidt de teneur.

Ik heb het er later nooit nog met Jaap Kruithof over gehad, of zijn initiële juichkreten niet te voorbarig waren, als je al heel snel zag dat het nieuwe regime nóg intoleranter was en op vele vlakken, behalve dan misschien het financieel-economische, nóg corrupter dan dat van de verderfelijke sjah. Onder de sjah genoten de Iraniërs schijnvrijheid. Vrouwen liepen er kortgerokt en op hoge hakken door de straten van Teheran en andere steden, de foto’s passeren tegenwoordig weer vaak op sociale media, om op een vals-nostalgische toon te illustreren wat er allemaal kon en mocht toen. Vergeten wordt dan dat de sjah niet alleen corrupt was en aan zelfverrijking en nepotisme deed, maar ook via zijn genadeloze geheime dienst Savak politieke tegenstanders opspoorde, opsloot, martelde en, niet zelden, de dood injoeg. Onder Khomeini werd de onvrijheid totaal – vrouwen werden tweederangsburgers en moesten religieus verantwoorde kleding dragen –, waardoor de schijn werd gewekt dat hij véél erger was dan de sjah. Erger, ja, dat zeker, maar véél erger?

Ben je vrij als je mag dragen wat je wil, maar niet mag zeggen of denken wat je wil?

Khomeini en na hem Khamenei waren meedogenloze hardliners, die voor hun religieuze terreur konden rekenen op vazallen die zich in ruil voor volstrekte onderdanigheid president mochten noemen en die, als ze al eens een eigengereide koers wilden varen, zonder pardon opzij werden gezet. Iran werd een van de meest onverdraagzame landen ter wereld, er is nochtans keuze te over wat dat betreft. Er valt veel te zeggen over de achterhaalde en sowieso al door eigenbelang aangestuurde kolonialistische visie van het brede Westen – van de Verenigde Staten tot West-Europa –, maar de antiwesterse theocratie die Khomeini invoerde en Khamenei voortzette kan op geen enkele manier goedgepraat worden, dat zou professor Kruithof ook wel toegeven mocht hij nog leven, vermoed ik.

We moeten dus vooral geen traan laten om de minutieus geplande uitschakeling van Khamenei. Good riddance! Maar we moeten evenmin zijn dood toejuichen alsof het de beste oplossing voor de Iraniërs is. En, heel eerlijk, als morgen Trump of Netanyahu door een precisiebombardement wordt getroffen, zal ik evenmin een traan laten. Dat zou ook ‘Good riddance!’ zijn. Het gaat hier niet om het uitschakelen van het grootste kwaad, want de narcistische despoot Trump en de genocidaire Netanyahu zijn geen haar beter dan Khamenei (of Khomeini).

En de vraag die zich nu stelt is niet: wie wint deze oorlog? Wordt het overigens wel een full-blown oorlog, op een veel grotere schaal dan de huidige strook in het Midden-Oosten? Neen, de vraag is: wat wint de Iraanse burger hierbij? Wordt die er beter van? Het erge aan de militaire actie die precies een week geleden is begonnen, is dat die vraag niet eens gesteld wordt. Het gaat om het treffen van het Iraanse regime. What’s next? Is daar al over nagedacht? Mijn beredeneerde gok: neen.

Trump heeft zich laten meeslepen in het verhaal van Netanyahu, die na zijn slachtpartij onder de Palestijnen, nu ook erfvijand Iran wil treffen en Hezbollah uitschakelen in Libanon. Dat kan hij niet alleen, daarvoor heeft hij de steun nodig van die onvoorwaardelijke bondgenoot van over de oceaan. En Trump kan nu eventjes de aandacht afleiden van de ‘Epstein-files’, die hem in nauwe schoentjes dreigen te brengen. Herinner u dat Ronald Reagan in de oorlog tussen Iran en Irak, van 1980 tot 1988, de aandacht rond een schandaal over de verkoop van wapens aan Iran en het gebruik van de opbrengst daarvan om de (extreemrechtse) Contra’s in Nicaragua te sponsoren (‘Contragate’ of ‘Iran-Contra-affaire’, zoek het maar op) afleidde door het onooglijke Grenada binnen te vallen. Oorlog op de voorpagina’s is nog altijd beter dan een politiek schandaal waarbij je zelf het middelpunt bent.

Netanyahu weet wat hij wil: het regime in Teheran destabiliseren, Hamas en Hezbollah monddood maken, met zijn kernwapenarsenaal de regio afschrikken. Kortom, de boeman spelen. Klein land, groot wapenarsenaal. Trump weet niet wat hij wil: hij beslist elke dag iets anders. En dat is niet eens typisch Trump: het is typisch Amerikaans. De Amerikanen weten niet wat ze willen en hebben dat ook nooit geweten.

Tijdens de reeds genoemde oorlog tussen Iran en Irak steunden ze eerst Iran, naar het einde toe Irak, waardoor Saddam Hoessein zich gesterkt voelde om Koeweit in te palmen, wat dan weer een brug te ver was voor de op olie beluste Amerikanen. Het gevolg was de Eerste Golfoorlog, en later de Tweede Golfoorlog, waarna Hoessein werd gearresteerd en opgehangen, en Irak aan zijn lot overgelaten. Ex-bondgenoot.

Tijdens de Sovjetinvasie van Afghanistan, tussen 1979 en 1989, begonnen de Verenigde Staten het religieus getinte verzet te steunen, onder het motto de vijanden van mijn vijanden zijn mijn vrienden. Een van die verzetsleiders was ene Osama bin Laden, die tweede helft jaren negentig niet langer ‘Dankuwel’ zei en aanslagen begon te plegen op Amerikaanse gebouwen en burgers. Ex-bondgenoot.

Amerikanen kennen niets van geopolitiek. Het interesseert hen ook niet. Er zijn maar twee redenen om te interveniëren voor hen: financieel-economisch eigenbelang en imperialistische machtshonger. ADHD-politiek is het, gericht op nú, niet op morgen en al zeker niet op de middellange termijn. Dat was zo in Vietnam, in Irak, in Afghanistan, en nu in Iran. They don’t care. Een narcist is voor de wapenindustrie ginds een ideale president. Hij doet en zegt dan wel, zelfs in hun ogen, geregeld vreemde dingen, op het einde van de rit is hij een nuttige marionet. Die zichzelf op de borst klopt over zijn dadendrang. Tel uit je winst, denken de wapenfabrikanten.

Als het de Amerikanen, en andere landen, écht te doen zou zijn geweest om de belangen van het Iraanse volk, dan zouden ze de ondergrondse bewegingen in Iran al jaren geleden uitgebreid gesteund hebben, financieel en militair, in de vorm van harde cash en al even harde wapens.

Een revolutie kan niet van buitenaf opgelegd worden, die moet van binnenuit starten.

Een revolutie begint niet met bommen die vijandige machten droppen, die moet intern worden uitgedokterd (met eventueel wat logistieke hulp van buitenaf).

Een revolutie is iets dat op een organische wijze moet ontstaan in het land zelf en door (een deel van) het volk, niet door onwetende buitenstaanders.

Om Gil Scott-Heron nog eens te citeren: the revolution will not be televised. De huidige beeldenstorm van ontploffingen en rookpluimen her en der zijn louter entertainment voor de nieuwskijkers in de wereld. Belangrijker is wat we níet zien. Staan er binnen Iran krachten klaar om het regime over te nemen? De zoon van de sjah, zo wordt gespeculeerd, maar kan je dat wel maken en is dit geen nieuwe start voor het nepotisme van weleer? Hoe vul je het herstel van de democratie in? Kun je dat wel invullen en verkijken we ons niet op onze westerse interpretatie van wat een democratie behoort te zijn?

Met ADHD-politiek los je het fundamentele probleem van de anti-fundamentalisten in Iran niet op. Zij verdienen beter dan dit waanzinnige spektakel, die hen geen spetter vrijheid garandeert, hooguit het kortstondige juichen na de dood van een despoot. Een van de komende dagen vindt Trump het genoeg geweest en worden de Iraniërs – die zijn interventie in eigen land en elders nu misschien nog luidkeels toejuichen – alweer aan hun lot overgelaten, zoals dat al decennialang gebeurt. Kunnen ze het vervolgens zelf uitzoeken en uitvechten in (mogelijk) een burgeroorlog. Ook dat zou typisch Amerikaans zijn. Après nous le déluge (maar dan in het Amerikaans-Engels).

Ondertussen telt Netanyahu zijn winst uit. Wanneer wordt die man voor het Internationaal Gerechtshof gebracht? En zullen we ‘vredestichter’ en zelfverklaarde Nobelprijs voor de Vrede-kandidaat Trump dan ook meteen op het bankje naast hem zetten?

Flashback naar april vorig jaar: verontwaardiging alom wanneer een gynaecologiestudent schuldig wordt bevonden aan verkrachting van een collega-studente maar opschorting van straf krijgt. In de media sijpelen de woorden ‘voorbeeldige student’, ‘geëngageerd’ en ‘gunstige persoonlijkheid’ door, die olie op het vuur gooien. A zo, als je een ‘gunstige persoonlijkheid’ hebt – wat dat verder ook moge betekenen –, moet je niet de cel in voor verkrachting? Dagenlang wordt er geprotesteerd, vooral door jonge vrouwen die zich in de plaats van hun verkrachte generatiegenote stellen en de wereldvreemdheid van de rechter hekelen.

Wie deed dat overigens niet de voorbije jaren, klagen over rechters die niet met hun twee voeten in de samenleving staan?

Eerlijk, ik heb daar toen niets over gezegd of geschreven, omdat ik nog in volle rouw zat na het overlijden van mijn echtgenote. Anders zou de kans groot geweest zijn dat ook ik een blogpost had gewijd aan deze zaak. Of enkele rake opmerkingen op sociale media had geplaatst. En hoewel ik het nieuws van buiten mijn vier muren toen slechts mondjesmaat tot mij nam, had ik bijna zeker dat vonnis aangeklaagd. Voor mij hoorde die student thuis in de cel, zoals alle veroordeelde verkrachters.

Deze week kwam de zaak in beroep voor, omdat het openbaar ministerie zich had verzet tegen de oorspronkelijke uitspraak. De strafmaat werd bevestigd: schuldig met opschorting van straf. De student, die inmiddels andere studies heeft aangevat, blijft op vrije voeten. Maar nu kwamen er wel meer details vrij over wat er precies gebeurd is die nacht in november 2023. U kunt die wel teruglezen in uw krant of op het internet. Kort gezegd: de studente was stomdronken, de student bood aan haar naar het kot van haar vriendin te begeleiden en daar kwam het tot seks, terwijl de studente zich daar ’s anderendaags niets meer van herinnerde. Ze had dus geen expliciete of impliciete toestemming gegeven, kon dat ook niet meer geven gezien haar laveloze toestand. En dus heeft hij haar juridisch gezien verkracht.

Ik begrijp nu veel beter waarom de student, met zijn blanco strafblad en zijn onbesproken gedrag, wél schuldig werd bevonden, maar níet naar de gevangenis moest. Zijn handelen was zonder meer fout – vandaar de veroordeling –, alleen moet je de samenleving niet voor hem behoeden. Hij is geen serieverkrachter, geen seksueel roofdier, geen individu dat in de duisternis staat te wachten om een vrouw die alleen over straat wandelt, mee te sleuren in de bosjes.

En ik begrijp nu ook hoezeer we op het verkeerde been gezet zijn vorig jaar. Door de media, die alleen de pikante details hebben uitgelicht. Door de demonstranten, die alleen maar sloganeske taal hanteerden. Door de rechter, die een duidelijker keuze had moeten maken: ofwel het vonnis onmiddellijk publiceren en meegeven aan de aanwezige journalisten, ofwel niets naar buiten laten komen. Dat laatste is vrij naïef in deze tijden van instant-verslaggeving, dus had hij de dader moeten afschermen van de op lynchen beluste massa. Nu werd de dader zelf ook slachtoffer.

Spreken is zilver, zwijgen is goud, zegt het spreekwoord.

Ik háát dat gezegde, omdat het er alleen maar op uit is om mensen te doen zwijgen. Spreken zullen we, verdorie! Máár: alvorens we spreken, moeten we wel iets langer nadenken over wat we precies zullen zeggen. Nadenken. Alles op een rij zetten. Nuanceren. En dan, op basis van correcte informatie, een mening uiten. Vrijheid van meningsuiting is uitermate belangrijk, maar we mogen er geen vrijheid van onmiddellijke en ongenuanceerde meningsuiting van maken. Enfin, dat mag óók, want strikt genomen valt het onder dezelfde grondwettelijke bescherming, maar het zou zoveel slimmer zijn om even te wachten.

Er mag wat meer vertrouwen zijn in de rechterlijke macht. Die rechterlijke macht mag wat meer vertrouwen hebben in de samenleving en zou wat vaker open moeten communiceren. En de samenleving moet wat geduldiger zijn. Oordelen en veroordelen is zó makkelijk. Beoordelen, op basis van reflectie en onderzoek, is veel moeilijker. Nochtans is dat laatste maatschappelijk veel zinvoller. Al was het maar omdat het virtuele lynchpartijen voorkomt.

Spreken is zilver, te snel spreken is niet eens eremetaal waard.

De groten roeren de trom.

Op Aswoensdag pakte U2 onaangekondigd uit met een ep, Days of Ash, zes songs die vertrekken vanuit verontwaardiging, boosheid en ongerustheid over de toestand in de wereld. Een politieke boodschap van Bono, The Edge, Adam Clayton en Larry Mullen is niet nieuw, maar het is wel al een tijdje geleden. Days of Ash is niet het beste werk van het Ierse viertal, maar elk nummer getuigt wel van hoogdringendheid. Deze mini-plaat moést gemaakt worden, deze boodschap drong zich op. En het is zonder meer knap dat multimiljonairs, die hun dagen zouden kunnen slijten met louter persoonlijk amusement, far from the madding crowd, het de moeite vinden om hun bezorgdheid en woede te uiten.

Precies drie weken voordien had Bruce Springsteen al gereageerd op de door de misdadige Amerikaanse overheid geïnstrueerde jacht op illegale migranten in Minneapolis, waarin net een tweede protesterende burger was gedood door een schietlustige ICE-agent. Streets of Minneapolis was rauw, scherp, alert, en toch vintage The Boss. Nu kondigen Bruce Springsteen and the E Street Band ook een korte Amerikaanse tournee aan, Land of Hope and Dreams, die – hoe kan het anders? – zal beginnen in Minneapolis. Het Witte Huis reageerde al door Springsteen een loser te noemen, de standaardreactie van Trump en de zijnen op al wie hen niet goedgezind is in de culturele wereld: allemaal losers. Wie alle andersdenkenden een loser noemt, zou best zelf weleens een loser kunnen zijn, zeker op menselijk vlak.

U2 en Bruce Springsteen: veel hoger kun je niet mikken vandaag. Twee topacts die al decennialang een ruime schare fans hebben én bereiken, en daar zitten ongetwijfeld ook lieden tussen die Sunday, bloody Sunday vooral een lekker dansbaar nummer vinden zonder naar de boodschap te luisteren, of die in de waan blijven dat Born in the USA een ode aan de Verenigde Staten is. Met andere woorden: deze artiesten nemen een risico. Veel makkelijker ware geweest niets te zeggen of te doen. De centen van de royalty’s rollen elke dag vanzelf binnen.

Hulde!

In het land van President Sinaasappel is de situatie natuurlijk alarmerend en pregnant. Wie nu niet reageert, zal misschien nooit nog de kans krijgen om te reageren. It’s now or never! Het einde van de democratie lijkt nabij, fascistoïde praktijken zouden weleens sneller dan verwacht – omdat mensen hebben afgeleerd het ergste te denken – kunnen omgezet worden in fascisme tout court. The times they are a-changin’ en ze veranderen veel sneller dan in 1964, toen Bob Dylan dit gelijknamige nummer schreef. Waar blijft de Nobelprijswinnaar Literatuur trouwens in deze turbulente tijden? Het volk ziet af en heeft stemmen nodig die het voor hen opnemen. Hoe meer, hoe liever. Hoe luider, hoe beter. Subtiel hoeft nu even niet, het is belangrijker dat er een muzikale vuist wordt gemaakt, dan dat de recensenten het een geweldige song vinden.

En wij dan?

Wij worden niet geleid door een despoot, dat klopt.

Wij zien nog geen tot de tanden toe gewapende agenten van een speciale eenheid de straten ontruimen en mensen uit huizen sleuren, dat is zo.

Wij profiteren zelfs een beetje van onze surrealistische politieke spelletjes die delen van dit land en soms het land zelf onbestuurbaar maken, waarna we er ons vrolijk om maken, dat is een feit.

Máár: een democratie heeft zelden de eeuwigheid, is kwetsbaar, moet onderhouden en beschermd worden. Het kan snel gaan. Denk aan Hongarije en andere landen waarvoor we niet naar de andere kant van de grote oceaan moeten kijken. Despoten kloppen ook aan onze deur. In onze federale regering en de entourage ervan lopen figuren rond die dwepen met autoritaire tendensen, ja, ik heb het over jullie, Francken, Van Bossuyt en Bouchez. Om nog maar te zwijgen over de invloed die Vlaams Belang al meer dan twintig jaar heeft op onze besluitvorming inzake migratie.

Deze week was er nog dat relletje met de Amerikaanse ambassadeur, die België ervan beschuldigde antisemitisch te zijn, omdat rechters binnenkort moeten oordelen over de besnijdenis van joodse jongetjes. Veel gekker wordt het niet: een tijdelijk geïmporteerde clowneske diplomaat die zich allesbehalve diplomatisch bemoeit met de lokale politiek en rechtspraak. Trump en zijn zendelingen verfoeien de rechtsstaat, we kunnen die maar beter afschermen van roeptoeters en cryptofascisten.

De verwarring die zo eventjes ontstaat, is alleen maar koren op de molen van extreemrechts, dat maar wat graag onze eigen versie van ICE op straat wil zien. En daarom zou het goed zijn dat onze eigen topartiesten hun verontwaardiging, boosheid en ongerustheid uitroepen. Waar is de ‘¡No pasáran!’-attitude van oktober 2006, toen artiesten een dam wilden opwerpen tegen de groei van extreemrechts? Er stonden gemeenteraadsverkiezingen op het programma en twee jaar voordien was Vlaams Blok na een veroordeling wegens racisme verveld tot Vlaams Belang en haalde het een kwart van de stemmen in Vlaanderen. Wie niet (extreem)rechts was, schoot wakker. Wel, twee jaar geleden was Vlaams Belang in drie van de vijf Vlaamse provincies de grootste partij en flirtte het overal met de 25 procent-grens. Is er nu dan geen hoogdringendheid? Iedereen ingedommeld? Waar blijven de Cous-cous kreten, de L’étranger c’est mon ami, de Fascist cops?

Het verzet, dat van onderuit al gestaag groeit, heeft dringend nood aan grote namen. Kom terug uit pensioen, Raymond. Laat de nostalgische en zeer lucratieve tournees rond oude platen even achterwege, Tom. Er is meer dan KAA Gent in het leven, Frederik. Wannes Van de Velde, Arno en Luc De Vos zijn er niet meer, enkele anderen helaas ook niet, Willem Vermandere en Will Tura zijn gestopt, maar er is toch een nieuwe lichting? Maak je maatschappelijk nuttig, Pommelien. Zeg eens iets, Metejoor. Laat nog eens zien waarom je dat VUB-eredoctoraat verdient, Paul/Stromae.

Leg de bezwaren dat het je carrière zal schaden even opzij, beste artiesten, plus est en vous! Zing nu je nog mag zingen, roep nu je nog kan roepen, spring op een podium nu er nog podia zijn.

Wij, witte heteromannen, zouden bescheidener moeten zijn. De evenaar loopt heus niet door onze reet, we hoeven niet elke dag te doen alsof we het warm water opnieuw hebben uitgevonden, we hebben onze huidige status vooral te danken aan historische scheeftrekkingen, niet aan eigen verdiensten of aan een recht dat we onszelf om een of andere duistere reden voorbehouden.

Wij, witte heteromannen, hebben nog altijd de overhand in globale discussies en kwesties. Vele samenlevingen zijn patriarchaal ingesteld, dat geldt zeker ook voor witte samenlevingen. Ook dat is geen verdienste, het is iets wat onze verre voorvaderen hebben opgeëist en in de loop van de millennia hebben behouden. Als dat statuut in gevaar komt, reageren we met geweld, verbaal of fysiek. Dat alleen al duidt op onze initiële zwakte. Wie geweld nodig heeft om zijn machtspositie te behouden, zit fundamenteel fout.

Wij, witte heteromannen, zouden er niet systematisch van mogen uitgaan dat we alles begrijpen, dat we overal een antwoord op hebben en dat we – als we dat antwoord níet hebben – mogen verwijzen naar onze oorspronkelijke status: wij zijn de baas! Zwaktebod.

Wij, witte heteromannen, zouden wat meer moeten luisteren naar wie niet wit, niet hetero en niet van mannelijke kunne is. We missen waardevolle input als we ons blijven verschuilen achter onze maatschappelijke machtspositie.

Wij, witte heteromannen, zouden a fortiori in zaken die andere mensen aangaan moeten zwijgen en als we ons al in het debat mengen, dan niet vanuit een ‘Wij weten alles beter!’-houding, maar open, tolerant en bereid tot luisteren en bijleren. We hebben ons in het verleden voortdurend gemengd in kwesties waarin we geweigerd hebben te aanvaarden dat we niet de drijvende kracht maar slechts een faciliterende partij waren. Een voorbeeld: abortus. Dat is in de eerste en de laatste plaats een vrouwenkwestie. Baas in eigen buik, weet u nog wel? Wij, witte heteromannen, hebben een doorbraak ter zake heel lang geweigerd, omdat we dat konden, als enige of alleszins qua getalsterkte dominante sekse die hierover kon beslissen. (Nog een gradatie erger was dat witte mannen in een religieus plunje een verbod eisten voor iets waar zij, als ze zich tenminste aan de regeltjes hielden, niets mee te maken hadden en nooit zouden hebben.)

Wij, witte heteromannen, moeten leren dat we ons beter baseren op statistieken en officiële cijfers dan op een gevoel of op anekdotiek. De realiteit in de macrokosmos is vaak anders dan die in onze microkosmos. Onze beperkte kring is niet de wereld. Wat onze vriendinnen zeggen, is niet wat vrouwen in de rest van de wereld meemaken en vertellen, om toch even terug te komen op die discussie die nu al meer dan een week woedt.

Wij, witte heteromannen, zouden niet in een defensieve kramp moeten schieten wanneer een Nederlandse comédienne misschien net iets te agressief en luidruchtig in een talkshow de waarheid zegt; we zouden aandacht moeten hebben voor wát ze zegt, niet voor hóe ze dat doet. En we zouden vervolgens niet de focus moeten leggen op de term ‘gevoel’ (zoals in: onveiligheidsgevoel) om te benadrukken dat het ‘slechts’ om een angstig aanvoelen gaat, terwijl de dagelijkse werkelijkheid en de vele statistische gegevens duidelijk maken dat dit gevoel wel degelijk op een reëel gevaar gebaseerd is en die angst – hoe irreëel die misschien achteraf blijkt te zijn geweest – fundamenten heeft in wat die vrouwen overal ter wereld elke dag wel ergens overkomt.

Wij, witte heteromannen, belemmeren het doorgroeien en tot volle bloei komen van mensen die er niet uitzien zoals wij. En dat louter en alleen omdat we hen dat kúnnen belemmeren. ‘Waarom! Daarom!’ is een zeer achterhaald principe, dat was het trouwens al toen het voor het eerst opdook. We bedienen ons er nochtans constant van.

Wij, witte heteromannen, zijn niet de norm, ook al hebben we die bepaald en blijven we die hardnekkig opleggen.

Wij, witte heteromannen, bepalen niet alleen de waarden waaraan iedereen geacht wordt zich te houden.

Wij, witte heteromannen, zouden moeten leren zwijgen wanneer dat gepast is en spreken wanneer dat gewenst is. We zouden er de wereld veel miserie mee besparen. En uiteindelijk ook onszelf.

***

Disclaimer: ik wilde dit stukje oorspronkelijk ‘Wij, mannen’ noemen, maar ik wil niet spreken namens alle personen die zich als man identificeren. Dat zou nogal pretentieus zijn. ‘Wij, heteromannen’ klonk ook te voortvarend, want wie ben ik om namens niet-witte mannen te praten. (En, ja, er zit vaak een religieus-culturele component aan wangedrag tegenover vrouwen, dat moet erkend worden.) Dan maar ‘wij, witte heteromannen’, dat is nu eenmaal het vakje waarin ik door omstandigheden buiten mijn wil om in vertoef – al vind ik het niet altijd even storend, met dank aan al die privileges, toch wel! Ik identificeer me overigens zelden met de verwijten die ik ‘ons, witte heteromannen’ maak, maar het zou nogal pocherig klinken om over ‘de andere witte heteromannen’ te spreken, alsof ik een soort heilige zou zijn. Ik heb mezelf dus mee in het bad geduwd. En ik kan niet eens zwemmen…

Deze week ergerde ik mij er weer aan: de manier waarop de voetganger in dit land als quantité négligeable beschouwd wordt. Quantité ennuyeuse, zelfs. Vervelende weggebruiker. In-de-weg-loper. Ik maakte een wandeling door Tollembeek en het viel op hoezeer ik, als stapper, aan mijn lot werd overgelaten. In de hoofdstraat door het dorp is aan de ene kant van de straat een smal trottoir, ruim voldoende voor één persoon, nauwelijks te doen voor twee mensen naast elkaar. Geregeld moet je uitwijken voor een elektriciteitspaal, een verhoogde dorpel of een auto die zich half op het pad voor de voetgangers heeft gezet, om vooral niet in de weg van het autoverkeer te staan. Die voetgangers, ach… Dan moet je de rijweg op, niet zonder gevaar. Als er een auto aankomt, moet je wachten, want ja: Koning Auto heeft altijd en overal voorrang hier.

Aan de andere zijde van de straat is nu eens wel, dan weer geen trottoir. Je kunt laveren tussen de kiezelsteentjes of het keurig afgereden gras, dat tot iemands voortuin behoort (en toch ook weer niet, want elke huiseigenaar moet drie meter afstaan voor gemeenschappelijk gebruik, dat is tenminste de theorie). Trouwens, mocht ik mijn straat niet naar rechts, maar naar links hebben verlaten, dan is er zelfs helemaal géén trottoir. Je moet op een smalle strook wandelen, met links van je een gracht en rechts het behoorlijk drukke verkeer dat voorbij dendert. Zeer riskant. Ook in andere straten is een trottoir zelden te bespeuren. Voor een landelijke gemeente is de aanleg van een trottoir blijkbaar een optie, zoals een richtingaanwijzer dat is voor de bestuurder van een Duitse luxeauto.

In steden is het tegenwoordig al beter, sinds de regel werd ingevoerd dat een voetganger voorrang geniet op het zebrapad. Toch blijft het risicovol om zomaar de straat over te steken op zo’n voor jou gereserveerde plek. Grosso modo zijn er drie soorten chauffeurs. Je hebt diegenen die in de buurt van een zebrapad beginnen af te remmen, in de wetenschap dat er misschien wel iemand zal oversteken. Ik behoor zelf tot die categorie. Beleefde jongen, ook al omdat ik weet hoe dat aanvoelt als je niet in die auto zit maar in die stapschoenen staat. Dan heb je diegenen die nog wat extra gas geven om zeker vóór die vervelende voetganger het zebrapad gekruist te hebben. Opzij, opzij, opzij, maak plaats, maak plaats, maak plaats, wij hebben ongelooflijke haast!

Dat zijn nog de behapbare categorieën: bij de eerste weet je dat je veilig bent, bij de tweede kun je maar beter niet je voorrang opeisen. (Overigens horen de oudere chauffeurs die overal veertig per uur rijden maar nergens voor stoppen ook tot deze categorie.) Het derde soort chauffeur probeert zo lang en zo ver mogelijk door te rijden, en stopt pas als het echt niet anders kan. Die vind ik de gevaarlijkste, want die vertrouwt wel heel erg op zijn remsysteem.

Op de buiten heb je de luxe van de zebrapaden veel minder en chauffeurs zijn er ook minder alert op om er rekening mee te houden dat er weleens een voetganger zou kunnen oversteken. Wie doet dat nu? Wie gaat er nu te voet op het platteland? Waar komt die mens plots vandaan? U lacht misschien, maar zo voelt dat echt wel aan.

De vrachtwagenchauffeurs en automobilisten hebben een lobbymachine achter zich die tentakels heeft tot in de hoogste kringen van de besluitvorming. Naar de Fietsersbond wordt ook nog geluisterd, helaas meestal net nadat er weer eens een fataal dodehoekongeval is gebeurd. De trein-, tram- en busreizigers hebben eveneens een organisatie die voor hen opkomt: ook daar geldt dat ze het vaak moeten afleggen tegen de veel machtigere automobiellobby. Maar goed, ze komen tenminste nog aan bod.

Als voetganger ben je in dit land nog altijd uit veruit de zwakste weggebruiker. Erger nog: je bent buiten de stad een vergeten weggebruiker. Er bestaat blijkbaar zoiets als de Voetgangersbeweging en oktober is de Maand van de Voetganger, maar dat heb ik moeten opzoeken. Ik wist het niet. Lees of hoor je daar ooit iets over of van? Door de verhuftering van de samenleving krijg je autoritair pestgedrag van sterk naar zwak: de camioneur acht zich verheven boven de automobilist, de automobilist vindt dat fietsers maar uit de weg moeten gaan, en fietsers en steppers foeteren op de voetgangers die in hún weg lopen, voetgangers ergeren zich aan ouders met kinderen die veel te traag gaan en de hele breedte van het trottoir opeisen.

Misschien moeten wij, voetgangers, ons toch eens net iets ernstiger gaan verenigen?

‘Dit verhaal is niet gebaseerd op waargebeurde feiten.

Wel op een werkelijkheid die te dichtbij komt.’

Deze disclaimer verschijnt aan het begin van de vijf afleveringen tellende Vlaamse tv-serie The best immigrant, terug te vinden op Streamz, het videostreamingplatform dat pretendeerde een soort Vlaamse Netflix te zullen worden, maar dat in werkelijkheid nauwelijks kwaliteitsvolle programma’s biedt óf te vaak gewoon als warming-up dient voor uitzending op de reguliere tv-zenders. Al is The best immigrant wél zeer interessant en relevant.

U kent wellicht het uitgangspunt: in een niet nader gespecifieerde nabije toekomst behaalt de VPV, een extreemrechtse partij, een absolute meerderheid en roept prompt de onafhankelijkheid van Vlaanderen uit. Vanaf dag één na de verkiezingen maakt president Peeters werk van zijn grootste verkiezingsbelofte: het oppakken en deporteren van al wie geen Vlaamse wortels heeft. Een niet nader genoemde tv-zender pakt uit met een spelprogramma, The best immigrant, waarin mensen met een migratieachtergrond het eerst met en daarna tegen elkaar opnemen om één verblijfsvergunning te winnen. Alleen dan mogen ze in Vlaanderen blijven, de anderen moeten onherroepelijk vertrekken. Elke aflevering zijn er afvallers, die met veel machtsvertoon voor de camera’s worden weggesleurd en in klaarstaande busjes worden gepropt, die hen naar Zaventem brengen, waar de chartervlucht staat te wachten. Voorts moet u zelf maar ontdekken wat erin gebeurt. Weet wel: er komt een tweede seizoen.

De kritiek op de serie ging twee richtingen uit: boeiend vertrekpunt, maar té karikaturaal uitgewerkt. Waarmee bedoeld werd: het is zeer zinvol om in dit specifieke tijdsgewricht uit te pakken met een reeks over deportatie, alleen zijn de personages (en de vertolkingen) soms nogal simplistisch uitgewerkt. Ik kan met die kritiek leven. Bovendien acht ik het niet vanzelfsprekend dat Vlaams Belang – laten we de VPV maar meteen haar échte naam gunnen – zomaar de onafhankelijkheid van deze regio kan uitroepen, er zijn nog wat checks and balances te regelen.

Toch heb ik – om het met een vreselijk misplaatste term te zeggen – ‘genoten’ van The best immigrant. Deze serie komt precies op tijd, om ons een spiegel voor te houden en een, naar ik vrees, redelijk realistisch toekomstbeeld op te hangen. Als je vandaag ziet wat ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement) aanricht op instigatie van een oranje narcist in een wit huis met een binnenkort gouden balzaal, dan zult u me begrijpen. Terloops: er was veel te doen over de dood van Renée Good op 7 januari in Minneapolis. Trachtte ze de ICE-agent omver te rijden en schoot hij uit zelfverdediging, of gebruikte die agent buitensporig geweld om een na een controle wegrijdende vrouw tot stilstand te brengen? Ik geloof niet in de theorie van de zelfverdediging: dan schiet je op de banden, niet op de persoon achter het stuur. Maar de belangrijkste vraag wordt niet meer gesteld: wat deden die ICE-agenten daar? Wie of wat geeft hen het recht om op mensen met een migratieachtergrond te jagen, nota bene in een land dat, op de indianen na, integraal uit mensen met een migratieachtergrond bestaat? We zijn die ingrepen te vanzelfsprekend gaan vinden.

Het knappe aan The best immigrant is dat deze reeks in 2023 werd geschreven; Raoul Groothuizen en Christina Poppe wonnen er de eerste editie van de Streamz Academy mee. Dat geeft hun scenario een angstaanjagend voorspellende kracht. Donald Trump werd pas een jaar later opnieuw verkozen en begon pas eind januari 2025 met zijn verwoestende tweede termijn, waarin ‘migranten’ opgejaagd wild werden. Versta: al wie in de ogen van oude witte mannen geen oorspronkelijke Amerikaan is, een andere dan een witte huidskleur heeft en een andere godsdienst dan de in de Verenigde Staten gebruikelijke aanhangt, moet weg. Dit scenario dateert ook van voor de verkiezingen in België en Vlaanderen van juni 2024, waarbij Vlaams Belang net niet de grootste partij werd (en vergeet toch ook niet dat de man die nu de verdediging van ons grondgebied moet uittekenen bij eerdere verkiezingen ‘Samen een meerderheid’ riep, hopend op een Vlaamse entente tussen N-VA en Vlaams Belang). Het zou zomaar kunnen.

The best immigrant is geen documentaire, het is fictie, maar het fictieve karakter kan snel door de feiten achterhaald worden. Met extreemrechtse politici en partijen die overal in Europa oprukken en verkiezingen na verkiezingen winnen, zou het niet eens verwonderlijk zijn dat zo’n deportatiescenario werkelijkheid wordt. Weet u nog dat fameuze ’70-puntenplan’ van Vlaams Blok uit 1992? Daar stond die deportatie in, als antwoord op ‘het vreemdelingenprobleem’. Ondertussen hebben de zogeheten democratische partijen meer dan de helft van dat infame plan in de praktijk uitgevoerd.

Voor extreemrechts blijf je migrant, ook al ben je hier geboren en opgegroeid. Eerste-, tweede-, derde- of vierde-generatie: daar ligt Vlaams Belang niet wakker van. Denk aan de opmerking van Filip Dewinter en consoorten dat een kat die geboren wordt in een viswinkel, daarom nog geen vis is (een citaat dat echt bestaat, het is geen AI-verzinsel en het wordt niet toegeschreven aan iemand anders, Einstein of zo). Zij bedoelen: wij, Vlamingen, zijn de vissen. Zij, mensen met een migratieachtergrond, zullen altijd katten blijven. Fascisten eisen aan de ene kant integratie en weigeren aan de andere kant te aanvaarden dat integratie kán. Zo blijf je als persoon met een migratieachtergrond natuurlijk in alle omstandigheden een migrant, ook al heb je de Belgische nationaliteit. Je verliest altijd.

Ja, The best immigrant is bij momenten karikaturaal, maar ik kan me best voorstellen dat een producer zonder een greintje moraliteit (in de serie uitstekend vertolkt door Charlotte Timmers) er alles voor over heeft om hoge kijkcijfers te genereren, zelfs met een show die uitgaat van een onmenselijk gegeven. Dit is nóg geen realiteit, maar het lijkt verdacht veel op een werkelijkheid die steeds meer dichterbij komt, zoals de disclaimer aangeeft.

Leiders als Trump, Orban, Meloni en andere extreemrechtse patjepeeërs is het niet te doen om goed doen voor het hele volk, ze vertrekken van een strakke ideologische lijn en een onwrikbaar wij-zij-beeld van de samenleving. En gezien hun verkiezingssuccessen – plus die van Le Pen, Wilders, Van Grieken, etcetera – is een groeiend deel van de bevolking het daarmee eens. Empathie is een zwakte, zei de rijkste man ter wereld nog niet zo lang geleden. Empathie is wat we meer nodig hebben, zeg ik, maar goed, ik ben a) niet de rijkste man ter wereld, word b) niet gevraagd om een president te adviseren en kan mij c) niet alles permitteren in een wereld met ontwrichtende (sociale) media.

Mededogen is een deugd, geen teken van falen. Wederzijds begrip is een noodzaak, geen overbodig kenmerk. Met elkaar praten en naar elkaar luisteren is wat ons overeind kan houden, geen tijdverlies. Empathie, empathie, empathie. We hebben er meer van nodig, in tegenstelling tot wat Muskolini beweert.

Mocht u dat nog niet gedaan hebben: kijk zelf naar The best immigrant en oordeel. Ondanks de tekortkomingen is dit een must see. Als waarschuwing is het een must listen en als maatschappelijk toekomstbeeld een must avoid. Wij kunnen beter als samenleving. Doen we dat niet, dan zou dit verhaal binnen afzienbare tijd weleens op waargebeurde feiten kunnen gebaseerd zijn en hoeft die disclaimer niet meer.

Ik las deze week het schrijnende verhaal van de treinbestuurder die zichzelf van het leven had beroofd, nadat hij twee dodelijke aanrijdingen had meegemaakt. Hij raakte in een depressie en zag nog maar één uitweg. Zijn vader en broer vertelden wat er hem en dus ook hén was overkomen. Te weinig begrip bij zijn werkgever – één dag vrijaf, NMBS, écht? –, te weinig opvang, te weinig van alles.

Of de man nog zou leven, mocht zijn werkgever hem voor onbepaalde tijd met sociaal verlof hebben gestuurd en psychologische bijstand voor hem hebben voorzien, valt niet aan te tonen, maar het zou alleszins – op zijn minst – geen kwaad gekund hebben. Begrip van de organisatie die je loon betaalt, diepe gesprekken met iemand die daarvoor opgeleid is, de tijd kunnen nemen om alles in zijn context te plaatsen: alles was beter dan wat er nu is gebeurd. Met name: niets. En dus blijven nabestaanden achter met onbegrip, wrok, vele vragen, bovenop hun onpeilbare verdriet.

Het is niet de eerste keer dat iemand die volkomen onvrijwillig de dood van een ander veroorzaakt, zelf in een diep, zwart gat belandt, waaruit het moeilijk nog ontsnappen is. Dat is begrijpelijk, dat is menselijk, dat verdient de aandacht van directe betrokkenen en de samenleving als geheel. U hebt zelf waarschijnlijk ook al eens in een trein gezeten waarop werd aangekondigd dat er vanwege een ‘persoonsongeval’ op een andere plek vertraging op de rit zou zitten. Meestal wordt dat gevolgd door gezucht – ik kom te laat! –, misschien moet dat ‘persoonsongeval’ daarom nog iets duidelijker geformuleerd worden. Een mens is uit het leven en tegen een trein gestapt. Dat verdient uw aandacht en niet uw gezucht.

Ik zit al een tijdje met deze mening, om precies te zijn: sinds het begrip ‘persoonsongeval’ begint rond te zingen in het treinverkeer, en dat is toch al een poos. Ik weet niet of ik meer empathisch ben dan de gemiddelde medemens, maar bij mij roept dat onmiddellijk twee interne reacties op: medelijden met het slachtoffer van het ‘persoonsongeval’ én met de treinbestuurder en de eventuele passagiers die het hebben zien gebeuren. Waarom ik er dan over wou schrijven? Ik vind dat de persoon die ervoor kiest om dit leven te verlaten tegelijk ook een bijzonder egocentrische daad stelt.

Bij zelfdoding worden altijd meerdere mensen getroffen: in de eerste plaats vanzelfsprekend de persoon die voor die daad kiest, in de tweede plaats zijn dierbaren: partner, kinderen, familie, collega’s. Niemand is honderd procent alleen, er is altijd een nabestaande. Die verdient onze aandacht. Maar voor zelfdoding waarbij je er bewust voor kiest om er anderen bij te betrekken, heb ik minder begrip. Ik schrijf dit met de nodige terughoudendheid, maar ook een zelfmoordenaar heeft nog een maatschappelijke verantwoordelijkheid, hoe diep je ook mag zitten en hoe uitzichtloos je je situatie ook acht. Als je voor een trein springt, weet je dat de dood zeker en direct volgt. Het is, zou je cynisch kunnen stellen, een efficiënte methode. Maar je weet ook – of je zou toch moeten beseffen – dat er minstens één persoon is die het ziet gebeuren. En die zich vanuit zijn specifieke functie schuldig voelt.

De Franse socioloog Émile Durkheim (1858-1917) onderzocht meer dan een eeuw geleden de achterliggende oorzaken van zelfmoord. Hij kwam tot verschillende types: altruïstische zelfmoordenaars doen dat om iemand anders te redden. Bijvoorbeeld de vader die voor het geweer springt dat op zijn gezin gericht is. Anomische zelfmoorden hebben te maken met de maatschappelijke situatie. Als je geen uitweg meer ziet in hoe de samenleving is of evolueert, kort samengevat. Dat heeft vaak te maken met politieke of economische crisissituaties, onderdrukking, de uitzichtloosheid om voort te leven in deze maatschappij. Het zou me niet verbazen, mochten er onder recente migranten in de Verenigde Staten tegenwoordig meer zelfmoorden dan voorheen voor komen. Egoïstische zelfmoorden vertrekken, zoals de term het al aangeeft, vanuit jezelf, niet om iemand te beschermen of omdat de maatschappelijke toestand bijzonder slecht is. Durkheim heeft het ook over fatalistische zelfmoorden, die te maken hebben met sterk veranderde normen en waarden binnen het individu, dat op botst tegen een sterke maatschappelijke regulering.

Wie voor een trein springt, valt ongetwijfeld onder de categorie ‘egoïstische zelfmoorden’. Ik zou dit – opnieuw met enige terughoudendheid – zelfs dubbel egoïsme willen noemen. Je doet het omdat je geen uitweg voor jezelf meer ziet en je betrekt er mensen bij die je van haar noch pluim kent, en die verder moeten met wat zij gezien hebben en dat is zó ingrijpend dat het niet gewist kan worden. Je kunt het niet meer ont-zien.

Deze samenleving is mij té hard, té neoliberaal, té zeer gericht op presteren, té weinig bezig met het sociale en het persoonlijke. Ik begrijp dat mensen dat niet zien zitten. Ik hoop voor iedereen dat ze goed omringd zijn en de juiste hulp krijgen, maar ik ben de laatste om mensen die dan nog geen uitweg binnen dit leven zien, met de vinger te wijzen. Zo pretentieus ben ik niet. Ik vind een zelfmoordenaar geen zwakkeling. Ik vind wel dat je zelfs tot je laatste ademstoot een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebt. Betrek er dus geen anderen bij, want je creëert nieuwe slachtoffers. Zoals die treinbestuurder uit het verhaal van deze week.

Denk je aan zelfmoord en heb je nood aan een gesprek, dan kan je terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be.

In de uitstekende tv-reeks Pluribus, te zien op Apple TV, wordt de mensheid overvallen door een buitenaards virus dat op dertien na alle bewoners van deze aardkloot besmet. Geen corona-achtig virus, dat tot veel ziektes en menselijk leed leidde, maar een goedaardig virus, zou je kunnen zeggen, want het tovert de mensen om in goedgezinde lieden, behalve dus die dertien. Iedereen weet alles over iedereen. Alle zeven miljard mensen zijn dus eigenlijk één mens geworden, maar dan in zeven miljard gedaanten. Wie immuun is gebleven voor het virus, loopt erbij als nurkse zeurpieten, met schrijfster Carol Sturka – uitmuntend vertolkt door Rhea Seehorn – op kop. In het eerste seizoen, dat negen afleveringen duurt, slagen de dertien er niet in een verbond te sluiten, tot – spoiler alert! – in de voorlopig laatste aflevering Sturka en een stuurse Colombiaan een atoombom bestellen om de zaak drastisch op te lossen. Come and see next season! (De reeks werd overigens bedacht door Vince Gilligan, die ons eerder besmette met de prachtseries Breaking bad en Better call Saul. De man is een kwaliteitslabel op zich.)

De vraag die gesteld wordt na het bekijken van de serie: is dit nu een utopie of een dystopie? Is dit de ideale wereld (iedereen blij en goedgezind) of is dit de hel (geen eigen wil meer)? Een boeiend uitgangspunt en op het eerste gezicht moeilijk te beantwoorden. Despoten die opeens lachend door het leven zouden stappen en niemand meer terroriseren, dat klinkt als de hemel op aarde, te mooi om waar te zijn. Dat we daarvoor onze eigenheid moeten opgeven klinkt dan weer als pure horror. Alle Menschen werden Brüder, maar dan veel te letterlijk opgevat. Alle Menschen werden ein Mensch.

U weet intussen dat mijn adagium geleend werd bij Groucho Marx: ‘I don’t want to belong to any club that accepts people like me as a member.’ Ik wil geen lid worden van een club die mij als lid accepteert. Anders vertaald: ik wil geen lid van een club worden. Ik wil een eenzaat blijven, een geconnecteerde eenzaat weliswaar. Ik heb nergens een lidkaart van: geen partij, geen vakbond, geen vereniging. Leven in een samenleving zoals die in Pluribus wordt voorgesteld zou dus de hel zijn voor mij. Ik wil niet alles van iedereen weten en ik wil zeker niet zoals iedereen zíjn. Laat mij maar eigenzinnig mijn gang gaan, met vallen en opstaan. Ik geloof niet in een ideale wereld. Ik geloof wel in idealen en in principes, die als niet-gelovige heilig zijn voor mij, en die principes lijken soms verdacht veel op de helft van de Tien Geboden. Niet alles wat uit religie voortspruit, is slecht en verwaarloosbaar. Ik heb mensen lief, ik heb vrienden, familie, ik zit niet als een of andere heremiet in een zolderkamer verscholen, maar laat mij alstublieft zoveel mogelijk mezelf zijn. Een eenmansfabriekje.

Ik heb een hekel aan goede voornemens, die dingen die één keer per jaar voorbij komen waaien en niet meer terugkeren tot de eerste dag van het volgende jaar. Toch is ‘zoveel mogelijk mezelf zijn’ meer dan ooit een voornemen. Na mijn annus horribilis, waarin ik de twee belangrijkste vrouwen uit mijn leven verloor, mijn echtgenote en mijn moeder, wil ik meer dan ooit Léven, met hoofdletter L. Ik wil lezen, reizen, tentoonstellingen bezoeken, nog meer reizen, naar concerten gaan, muziek beluisteren, opnieuw wat reizen, tv-reeksen als Pluribus ontdekken, met interessante mensen optrekken, heb ik reizen al vermeld? Maar ik wil niet in een keurslijf gedrongen worden, minder dan ooit tevoren zelfs. Ik heb het gevoel dat ik in 2025 alleen maar heb gegeven, nu wil ik ook némen. Gulzig zijn. Eerst aan mezelf denken. De hedonist uithangen. Epicurist zijn.

In deze oorlogszuchtige tijden, met enerzijds impulsieve en anderzijds imperialistische leiders, beide soorten uit op massale destructie en zelfverheerlijking, wil ik een tegenstem zijn, op mijn niveau, ergens diep verscholen in de krochten van het internet, een piepstemmetje op sociale media, maar wel aanwezig, al was het maar om mijn eigen geweten te sussen.

Als u het altijd oneens met me bent, zal ik u blijven ergeren, dat beloof ik hierbij plechtig. Als u geregeld denkt ‘Wat schrijft hij nou weer!’, zal ik u blijven kietelen. Als u het vaker eens dan oneens met me bent, zult u dikwijls instemmend knikken (hoop ik). Zwijgen is geen optie meer, zeker niet voor een linkse jongen die al te vaak en al te veel hoop heeft moeten opgeven in het leven. Ik wil tegen de windmolens van het egoïstisch denken en handelen blijven vechten, donquichotterig mijn idealen verdedigend zonder daarom een ideologische idioot te zijn. Ik wil een wereld die meer solidariteit vertoont, meer mededogen heeft, meer focust op wie het moeilijk heeft dan op wie in overvloed leeft.

Dus ja, toch een voornemen voor dit jaar. U hoort nog van mij. Een waarschuwing.