De federale regering is dringend op zoek naar centen om de begroting een klein beetje meer sluitend te krijgen – of zeg maar: om het tekort een ietsiepietsie te beperken – en dan zijn alle middelen goed, zo leert ons het verleden. In een centrumrechtse regering, met twee neoliberale partijen, is het dan niet verwonderlijk dat er wordt gekeken in de richting van de sociale zekerheid, want o wee dat iemand nog maar zou durven te suggereren om naar de grote vermogens te kijken.
N-VA-voorzitter Valerie Van Peel opperde dat er geld te rapen valt bij de langdurig zieken. Ze zijn met heel veel (wat klopt) en er wordt gefraudeerd dat het een lieve lust is (wat te betwijfelen valt, want onbewezen). Die uitspraak was slechts een middel om het doel te bereiken: het verder uitschakelen van het middenveld. Van Peel viseerde de rol van de ziekenfondsen, wat CM-voorzitter Luc Van Gorp noopte om zelf in de pen te kruipen om haar betoog in de juiste context te plaatsen. Ooit was Van Peel het sociale gezicht van de Nieuw-Vlaamse Alliantie, vandaag is ze even meedogenloos als de meeste van haar partijgenoten. De vrouw die enkele jaren geleden boos het parlement verliet – terechte boosheid overigens, over het cynisme in de politiek – en vervolgens een afscheidspremie van ruim 200.000 euro opstreek, wil nu dus geld gaan zoeken bij wie het moeilijk heeft. Kan het cynischer?
Zijn er mensen die ten onrechte bij de langdurig zieken zitten? Ongetwijfeld. Zijn dat er vele duizenden? Zware twijfels. Misschien moet iemand maar eens de vergelijking maken: wordt er (financieel) meer gesjoemeld aan de zijde van de langdurig zieken of aan die van de fiscale fraudeurs? Kan een boeiend resultaat opleveren.
***
Binnen de week nadat Van Peel alle nuance opzijzette en een grote groep mensen attaqueerde van wie de meesten het écht moeilijk hebben om te overleven, een duidelijk geval van rücksichtsloos neoliberalisme, kwam naar buiten dat de federale regering de kerncentrales wil nationaliseren. Wat is het nu, De Wever en Bouchez: de overheid verkleinen of de overheid vergroten?
Il faut choisir.
***
Empathie is een zeldzaam goed geworden in de politiek. De uitspraak van Elon Musk dat empathie een fundamentele zwakte is van de westerse beschaving wordt ter harte genomen door lieden binnen onze regering en de top van de grootste partij daarin. Het harde neoliberalisme van de jaren 80 is helemaal terug, met de steun van de christendemocraten – die deden toen ook al gretig mee – en de sociaaldemocraten. Dat laatste is verbijsterend. Langdurig werklozen worden gestigmatiseerd en verliezen hun uitkering. Een vestzak-broekzakoperatie, want ze verdwijnen dan wel uit de werkloosheidcijfers, maar komen terecht op de steeds langer wordende lijsten van mensen die moeten overleven op een leefloon. En nu zijn dus de langdurig zieken aan de beurt. De vraag of hun ziekte misschien wel een symptoom is van een doldraaiende samenleving wordt niet eens meer gesteld. Ziek zijn is abnormaal. Punt. Tot daaraan toe, maar de schuld wordt volop bij de zieke gelegd, naar de werkelijke oorzaken wordt nauwelijks gezocht, behalve dan door experten die toch nauwelijks gehoord worden en die veel te zelden mogen opdraven in tv-programma’s die meer op sensatie dan op informatie gericht zijn.
***
Binnen dat empathieloze kader past ook de houding van de CD&V in het euthanasiedebat, dat nu draait rond de vraag of euthanasie bij dementie mogelijk moet worden gemaakt. Ja, zeggen experten die niet behoren tot de christelijke zuil. Ja, zeggen vele tienduizenden landgenoten, die een petitie ter zake ondertekenden. Ja, zeggen vele individuen die niet in een situatie willen belanden waarbij ze bij bewustzijn zijn, maar wel volledig wilsonbekwaam. Ja, zeggen vele duizenden mensen die in hun omgeving familieleden of vrienden hebben zien wegkwijnen, ontmenselijken, als gevolg van dementie. Ja, zegt de redelijkheid.
Toch vindt de christendemocratische partij dat een wilsverklaring van de persoon die dement wordt of is, niet volstaat. Er moet sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. En wie gaat dat bepalen wanneer de persoon in kwestie wilsonbekwaam is? Artsen? Familie? Opnieuw komt het zelfbeschikkingsrecht, dat zo essentieel is bij ethische kwesties zoals euthanasie, in het gedrang omdat één partij haar ‘christelijk kompas’ wil hanteren. Opnieuw wordt gewaarschuwd voor een te ruime interpretatie, alsof het niet de patiënt maar de maatschappij is die zal bepalen wanneer euthanasie wordt toegepast (benieuwd wanneer er weer eens naar de eugeneticaplannen van Hitler zal worden verwijzen…). Opnieuw dreigt dit een debat van lange adem te worden.
Een persoonlijke anekdote hieromtrent: een paar jaar geleden kreeg ik van een uitgeverij de vraag om als ghostwriter te fungeren voor een boek over euthanasie. Bedoeling was een stem pro en een stem contra naast elkaar te zetten en dan conclusies te laten trekken door een onafhankelijke derde persoon. Maar omdat de eerste en de derde persoon helemaal vóór euthanasie én de uitbreiding van de wet waren, haakte de tweede af en mocht het boek van hem niet verschijnen. Ik wil geen naam noemen, maar laten we het houden op ‘een christelijke filosoof’. Die in zijn (kundig geschreven) intellectualistisch discours euthanasie en zelfmoord vergeleek, en onder meer schreef: ‘In België is het dus wel aanvaardbaar om, bij strikte voorwaarden, over te gaan tot het beëindigen van het leven van iemand anders, maar het is onaanvaardbaar om jezelf te doden. Dat is een vreemde situatie, vooral omdat hét argument pro euthanasie in België autonomie is: “Het is mijn leven, ik wil zelf kunnen beslissen.” Het resultaat is hetzelfde: iemand sterft. Waarom vinden we het ene dan aanvaardbaar en proberen we het andere actief in te dijken? Vinden we suïcide ook verwerpelijk als iemand er grondig over nagedacht heeft? Als die persoon in gesprek is gegaan met zijn familie? Stel je voor dat iemand exact dezelfde procedure doorlopen heeft als bij een euthanasie, maar in plaats dat een arts een injectie geeft, neemt de persoon zelf een dodelijke pil. Is dit dan nog altijd problematisch?’
Zoals gezegd: intellectualistisch, slim geformuleerd. Maar ook (en vooral): hypocriet en vals. Want deze man en vele andere christenen (en christendemocraten) hebben maar één fundamenteel bezwaar: ze vinden niet dat het leven toekomt aan de individuele mens. Zelfbeschikkingsrecht is des duivels, ook als dat wettelijk verankerd is. Al de rest is blabla en tijdverlies. En dus zullen mensen in nood – wat bij dementie toch het geval is – nog wel eventjes té vroeg moeten vertrekken, om te vermijden dat ze dat niet meer kunnen omdat ze wilsonbekwaam zijn geworden. Kan het cynischer (bis)?
Wij verdienen beter, als samenleving en als individuen.
