De Russen zijn kwaad.
De Russen zijn heel kwaad.
De Russen zijn razend kwaad.
Op ons, Belgen.
Of preciezer, op onze defensie-overste.
Wacht nu even, voor u uw op raad van de overheid bijeengesprokkelde noodpakket aanspreekt en in de in ijltempo geïmproviseerde schuilkelder duikt: er is geen dringend of dwingend gevaar. Laat die zaklamp – heeft u de batterijen recent nog vervangen? –, die flessen water en die radio nog even achter in de voorraadkast staan. De Russen staan nog niet voor de deur.
De Russische ambassadeur is boos omdat de Belgische generaal Frederik Vansina, chef Defensie, in Le Soir van 17 april had gezegd dat Rusland de volksrepubliek Narva, deel van Estland, zou erkend hebben. Dat zou natuurlijk een fameuze inbreuk zijn op de soevereiniteit van Estland, ex-Sovjet-Unie, mocht het waar zijn. Er zaten echter twee foutjes in de uitspraak van Vansina. Eén, het was gewoon niet waar. Twéé, het kon ook niet waar zijn, omdat de volksrepubliek Narva niet eens bestaat.
Narva is een denkbeeldige natie, bedacht door internettrollen die ons de stuipen op het lijf willen jagen. Nu kan ik me voorstellen dat het bij iemand die weinig bezig is met de wereldpolitiek daadwerkelijk dun door de broek begint te lopen als zo’n nieuwtje binnensijpelt, onwetendheid is een almaar uitdijende plaag, maar van de hoogste pief van het Belgisch Leger/l’Armée Belge/die belgische Armee verwacht je toch dat die, zeker op Europees grondgebied, weet aan te duiden waar zich welke volksstam bevindt. Helaas, de Narvanen (Narvaïeten? Narvingers? Narvastanen?) bestaan niet, omdat Narva niet bestaat.
Laten we er even gemakshalve van uit gaan dat generaal Vansina zich vergiste en niet wist dat Narva niet bestaat – het tegendeel zou pas écht angstaanjagend zijn, dat de chef Defensie oorlogsgevaar begint te verzinnen –, dan zegt dat toch veel over onze militaire paraatheid? Hoe betrouwenswaardig is een leger dat wordt aangevuurd door iemand die een denkbeeldige actie – de erkenning van een onbestaande volksrepubliek – koppelt aan dreigend gevaar vanuit het oosten? Welk nepnieuws circuleert daar nog in de hoogste militaire kringen?
En dan kom ik onvermijdelijk uit bij de baas-boven-baas op Defensie: onze minister van Oorlog, die drones verwart met helikopters en die dankzij een handlanger binnen de populairste krant van het land de bevolking kond kon maken dat de Russen bijna in onze achtertuin stonden. Of landen, om precies te zijn. Theo Francken heeft met de medeplichtigheid van een journalist die voor een vriendendienst het principe van checken en dubbelchecken terzijde legde de bevolking angst aangejaagd. En het heeft geholpen, want de investeringen in Defensie zijn sindsdien alleen maar toegenomen.
Als gewetensbezwaarde heb ik uiteraard fundamentele bezwaren tegen deze impulsen van de oorlogsindustrie, het militair-industrieel complex zoals dat in Koude Oorlogsjaren genoemd werd.
Als journalist heb ik bedenkingen bij de hand-en-spandiensten die media leveren aan bevriende politici – het doet nadenken over de kwaliteit en betrouwbaarheid van de rest van de informatie die er te zien, horen of lezen valt. (Weinig journalisten namen het overigens openlijk op voor hun collega die de Pano-reportage over de vermeende dronemeldingen had gemaakt, dat zegt ook veel.)
Als geïnformeerde mens wil ik dat de onruststokers ophouden met hun op nepnieuws gebaseerde tijdingen. In de jaren 70 was er in Nederland een populaire groep die Nico Haak & de Paniekzaaiers heette en die grote hits scoorde met Joekelille, Honkie-tonkie pianissie, Foxie Foxtrot, Doedelzakke pakkie en Is je moeder niet thuis. Vandaag kennen we in België Theo Francken & de Paniekzaaiers, een bende ongeregeld die in paniek slaat bij leugentjes die worden verspreid door plaaggeesten op het internet of wanneer ze ongeïdentificeerde objecten zien vliegen. World Wide Wappies.
In tijden van AI is dat een bijkomend gevaar, dat de mensen die het voor het zeggen hebben zich bedienen van onwaarheden om een nieuwe waarheid te lanceren. In dit geval: de Russen staan morgen in onze achtertuin. AI komt in legercontreien blijkbaar neer op Afwezige Intelligentie. Maar ondertussen zitten we met de schrijnende gevolgen: meer geld voor Defensie, minder geld voor de dagelijkse zorgen van de burger (en die oorlogsdreiging behoort daar voorlopig nog niet toe). Met dank aan artificieel gecreëerd gevaar.
Grappig wel dat de Russen, nooit verlegen om zelf de waarheid te manipuleren, boos zijn omdat een Belgische generaal nepnieuws aangrijpt om ons alert te houden. De ironiemeter slaat tilt.
