De oorlog in het Midden-Oosten is slecht nieuws. In de eerste plaats voor wie in de getroffen gebieden woont. In de tweede plaats voor de bevolking van de omliggende landen, die in de zeer nabije toekomst dreigen meegesleurd te worden in een conflict waarvoor Benjamin Netanyahu een handlanger – zeg gerust: nuttige idioot – heeft gevonden in Donald Trump. In de derde plaats voor u en ik, die aan de pomp merken dat er ergens ver weg iets aan de gang is, iets wat we binnenkort extra zullen voelen wanneer de energiefactuur arriveert. En misschien escaleert het conflict nog en zitten we plots in wat sommigen al de Derde Wereldoorlog noemen.
Deze krankzinnige oorlog, die tegen elke vorm van internationaal recht indruist, hoe goed het ook zou zijn mocht het regime in Iran veranderen, is ook heel slecht nieuws voor de Oekraïners. De aandacht gaat weg van de oorlogsmisdaden die Poetin en trawanten daar blijven plegen. Op de voorpagina’s staat nu overal ter wereld Iran. Of Libanon. Het risico bestaat bovendien dat de Amerikaanse steun aan Oekraïne zal verwateren of helemaal wegvallen. De oranje narcist heeft sowieso een dubbelzinnige verhouding met Poetin: vriend, vijand, bondgenoot, gevaar, enzovoort, afhankelijk van de mood van de dag swingt hij een eind weg. Trump is perfect in staat om Zelensky en zijn volk helemaal te laten stikken, al zeker wanneer er nog meer gemor over zijn oorlogszucht zal opstijgen binnen de republikeinse partij, waar zijn allerlaatste aanhangers stilaan het licht dreigen uit te doen.
Ik las deze week enkele bijdragen van mensen die ik hoogacht en die het onverwachte en ondoordachte pleidooi van Bart De Wever steunden om te gaan onderhandelen met Poetin. Nadat zijn coalitiepartners hem terugfloten, corrigeerde De Wever dit tot ‘na de oorlog’. De columnisten vonden eveneens dat er moet gepraat worden met Rusland. Maar hoe? En door wie? Met of zonder Trump? (Zonder is inhoudelijk slimmer, maar je riskeert wel dat hij zich buitengesloten voelt en in een balorige bui de militaire steun opzegt.) Met of zonder Orbán? (De Hongaarse premier ligt dwars bij een financiële impuls van de Europese Unie; als hij op 13 april de verkiezingen verliest, komt er misschien een opening via zijn opvolger, maar dat is nog weken wachten en dus onzeker.) Met of zonder China? (Om een duurzame vrede te bewerkstelligen in het Midden-Oosten en Oekraïne, lijkt het aangewezen om de Chinese autoriteiten mee te betrekken in de toekomstplannen.)
Wat betekent dat überhaupt: praten met Poetin? Als ik de columns goed heb begrepen, komt het erop neer dat je vertrekt van de huidige situatie. Voldongen feiten, dus. Kan je zomaar gaan onderhandelen met iemand die vier jaar geleden eenzijdig een oorlog heeft ontketend en die ondertussen flinke delen van het buurland heeft ingepalmd? Wil dit zeggen dat je de toestand van vandaag bevriest en de Krim en een groot deel van de Donbas cadeau doet aan Poetin? Welk signaal geef je daarmee aan de Letten, Esten en Litouwers? Oké, die behoren wél tot de Europese Unie, in tegenstelling tot Oekraïne, maar hoe betrouwbaar is de EU als je de weifelende houding uit het recente verleden bekijkt? Het zal de Russische president nog meer sterken in zijn streven om de oude Sovjet-Unie in ere te herstellen. Wat nu in het Midden-Oosten gebeurt, is pure winst voor Poetin.
De situatie in Oekraïne klinkt uitzichtloos. Het Russische leger helemaal terugdringen tot de posities vóór 2014, de inname van de Krim, lijkt ondenkbaar, ook al is dat in theorie de enige aanvaardbare oplossing (niet alleen voor de Oekraïners). Als je Poetin deels zijn zin geeft – wél de bezette gebieden, niet Oekraïne als geheel – open je de poort voor andere oorlogszuchtige potentaten. Val je buurland binnen en als er internationaal weinig of niet tegen gereageerd wordt, krijg je de facto gelijk. Is dat de wereld die we voor de toekomst willen? Alle macht aan de roekelozen en de durvers, weg met internationale verdragen en strafrecht? Het is nochtans wat Poetin én Trump op dit ogenblik doen, zonder dat er al te veel correcties op uitgevoerd worden. Al bij al klinkt het verzet zeer hol.
Ik vind het simplistisch om Poetin gedeeltelijk zijn zin te geven, maar ik weet ook niet hoe het dan in de praktijk wél verder moet. Uitzichtloos, ik schreef het al in de vorige paragraaf. En toch moet er een vredesverdrag afgedwongen worden, waarbij niet alleen de arm van Zelensky wordt omgewrongen. U kent het spreekwoord ‘Geef ze een vinger en ze pakken een arm’. Dat is wat we nu in Iran en Oekraïne zien gebeuren. Netanyahu en Poetin moeten worden teruggefloten, maar waar is de scheidsrechter?
