Maandans

Als het buiten lijkt te regenen en u wilt even checken of dat daadwerkelijk zo is, dan bestaat daar – tenzij u volstrekt immobiel bent en gedwongen om binnen te blijven, of met twee collega’s samengepropt zit in een minuscule gevangeniscel – een eenvoudige methode voor: u stapt even de deur uit, gaat op een plek staan waar er geen beschutting boven uw hoofd is en u voelt of er nattigheid uit de hemel valt, ja dan neen. Voelt u de druppels? Het regent. Voelt u de druppels niet? Het is droog.

Poepsimpel, gewoon zelf even een inspanning leveren.

Van journalisten, die – als ze tenminste niet tot de categorieën ‘loonslaaf’ of ‘goedkope, uitgebuite werkkracht’ behoren – geacht worden ons juiste informatie te verschaffen, mag je verwachten dat ze diezelfde oefening voortdurend doen: eventjes uit de comfortzone stappen, desnoods een regenjas aantrekken en aan den lijve ondervinden welk weer het is. Toch doen ze dat steeds minder. Integendeel, ze vragen aan twee personen van wie ze weten dat die elkaar automatisch zullen tegenspreken of het regent. De ene zal ja zeggen, de andere neen. Als mediaconsument moet u dan maar zelf concluderen met welk weertype we te maken hebben. Overbodige informatie, dan kunt u net zo goed zelf de oefening doen en uw deur openen.

Ik vind dat een vorm van intellectuele luiheid. Laat over onderwerpen waarover een absolute waarheid bestaat – het regent, het regent niet – twee lieden een tegenovergestelde mening poneren en je hebt – in de ogen van de luie redactie – een volwaardige bijdrage. Laat de lezer zelf beslissen wat de waarheid is, is de achterliggende gedachte (gesteld dat er al gedacht wordt).

Natuurlijk gaat het doorgaans niet over iets futiels als regenweer; we zagen dat ook tijdens de coronacrisis. Tegenover de visie van wetenschappelijke experten – waartussen ook al behoorlijk wat nuanceverschillen zaten – werd de complottheorie of de compleet van de pot gerukte opinie van een of andere malloot gezet. Clickbait. Artikel gelezen, bijdrage gehoord of gezien, taak volbracht, zo denkt de moderne redactie, zelfs die van een traditioneel medium. Fout! Het is de verdomde taak van de journalist om op zoek te gaan naar de ware toedracht en eens die zich duidelijk aftekent – het regent, het regent niet, of: er is een virus op gang en dit is de wetenschappelijke tendens daarrond – niet op zoek te gaan naar personen die dat zonder enig bewijs tegenspreken, met als doel de controverse aan te wakkeren.

***

Deze week ging het over de documentaire rond de Amerikaanse first lady. Melania, heet die, over de titel werd niet al te lang nagedacht. Alle media schreven erover. Dat begrijp ik nog. Wat ik niet begrijp is dat dit in heel wat artikels werd voorgesteld als een normale documentaire in normale omstandigheden. De Verenigde Staten verglijden al meer dan een jaar in wat een absolute democratie mag worden genoemd: de leider is weliswaar democratisch verkozen, maar leidt zijn land met harde, meedogenloze hand en kan op basis van een tiental checkpoints zonder enig probleem fascistisch genoemd worden. Of laten we voorzichtig zijn, zoals de historici: pre-fascistisch. Een zeer herkenbaar fenomeen, wat we te danken hebben aan de nog vrij recente geschiedenis.

Hoe kan je dan zogezegd neutraal berichten over meneer en mevrouw Trump in hun witte huis? ‘Als je neutraal bent in situaties van onrechtvaardigheid, heb je de kant van de onderdrukker gekozen,’ zei de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu ooit. Vertaal dit naar vandaag: als je neutraal probeert te blijven over wat de Amerikaanse overheid en ICE aanrichten in Minneapolis, heb je de kant van de onderdrukker gekozen. Het is eenvoudig te benoemen, hoor: alleen al het feit dat ICE daar op die plek aanwezig is, mensen met geweld probeert te deporteren en burgers die daartegen protesteren koudweg afmaakt, wijst op fascistoïde praktijken in opdracht van een oppermachtige president.

Dus kan je, in mijn ogen, maar beter heel sec over die documentaire over de presidentsvrouw schrijven en er telkens bij vermelden dat haar man zijn land bestuurt op de wijze zoals fascisten dat doorgaans plachten te doen. Zoals je ook – nu de meeste historici het er eindelijk over eens zijn – de uitvoering van de Israëlische plannen in Gaza een genocide mag noemen en de regering-Netanyahu een genocidaire regering. En zoals je al meer dan veertig jaar het regime in Iran over de hekel mag halen als onderdrukkend en vrijheidsberovend. Met dat laatste hebben onze media het minder moeilijk: het gaat immers om een ver afgelegen land met een godsdienst die we hier als gevaarlijk beschouwen. Met zionisten en fascisten is er meer terughoudendheid. Ten onrechte.

***

Ik verlang van journalisten dat ze wat vaker uit hun stoel komen, buiten stappen, vaststellen hoe de toestand werkelijk is. Als journalistiek verwordt tot het louter weergeven van clickbait genererende tegengestelde meningen, houdt het bestaansrecht van traditionele redacties op. Dan leveren zelfs burgerjournalisten nuttiger werk. Voor journalisten geldt het tegenovergestelde van wat de minister van Volksgezondheid ons in 2020 toeriep: kom uit uw kot!

‘Dit verhaal is niet gebaseerd op waargebeurde feiten.

Wel op een werkelijkheid die te dichtbij komt.’

Deze disclaimer verschijnt aan het begin van de vijf afleveringen tellende Vlaamse tv-serie The best immigrant, terug te vinden op Streamz, het videostreamingplatform dat pretendeerde een soort Vlaamse Netflix te zullen worden, maar dat in werkelijkheid nauwelijks kwaliteitsvolle programma’s biedt óf te vaak gewoon als warming-up dient voor uitzending op de reguliere tv-zenders. Al is The best immigrant wél zeer interessant en relevant.

U kent wellicht het uitgangspunt: in een niet nader gespecifieerde nabije toekomst behaalt de VPV, een extreemrechtse partij, een absolute meerderheid en roept prompt de onafhankelijkheid van Vlaanderen uit. Vanaf dag één na de verkiezingen maakt president Peeters werk van zijn grootste verkiezingsbelofte: het oppakken en deporteren van al wie geen Vlaamse wortels heeft. Een niet nader genoemde tv-zender pakt uit met een spelprogramma, The best immigrant, waarin mensen met een migratieachtergrond het eerst met en daarna tegen elkaar opnemen om één verblijfsvergunning te winnen. Alleen dan mogen ze in Vlaanderen blijven, de anderen moeten onherroepelijk vertrekken. Elke aflevering zijn er afvallers, die met veel machtsvertoon voor de camera’s worden weggesleurd en in klaarstaande busjes worden gepropt, die hen naar Zaventem brengen, waar de chartervlucht staat te wachten. Voorts moet u zelf maar ontdekken wat erin gebeurt. Weet wel: er komt een tweede seizoen.

De kritiek op de serie ging twee richtingen uit: boeiend vertrekpunt, maar té karikaturaal uitgewerkt. Waarmee bedoeld werd: het is zeer zinvol om in dit specifieke tijdsgewricht uit te pakken met een reeks over deportatie, alleen zijn de personages (en de vertolkingen) soms nogal simplistisch uitgewerkt. Ik kan met die kritiek leven. Bovendien acht ik het niet vanzelfsprekend dat Vlaams Belang – laten we de VPV maar meteen haar échte naam gunnen – zomaar de onafhankelijkheid van deze regio kan uitroepen, er zijn nog wat checks and balances te regelen.

Toch heb ik – om het met een vreselijk misplaatste term te zeggen – ‘genoten’ van The best immigrant. Deze serie komt precies op tijd, om ons een spiegel voor te houden en een, naar ik vrees, redelijk realistisch toekomstbeeld op te hangen. Als je vandaag ziet wat ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement) aanricht op instigatie van een oranje narcist in een wit huis met een binnenkort gouden balzaal, dan zult u me begrijpen. Terloops: er was veel te doen over de dood van Renée Good op 7 januari in Minneapolis. Trachtte ze de ICE-agent omver te rijden en schoot hij uit zelfverdediging, of gebruikte die agent buitensporig geweld om een na een controle wegrijdende vrouw tot stilstand te brengen? Ik geloof niet in de theorie van de zelfverdediging: dan schiet je op de banden, niet op de persoon achter het stuur. Maar de belangrijkste vraag wordt niet meer gesteld: wat deden die ICE-agenten daar? Wie of wat geeft hen het recht om op mensen met een migratieachtergrond te jagen, nota bene in een land dat, op de indianen na, integraal uit mensen met een migratieachtergrond bestaat? We zijn die ingrepen te vanzelfsprekend gaan vinden.

Het knappe aan The best immigrant is dat deze reeks in 2023 werd geschreven; Raoul Groothuizen en Christina Poppe wonnen er de eerste editie van de Streamz Academy mee. Dat geeft hun scenario een angstaanjagend voorspellende kracht. Donald Trump werd pas een jaar later opnieuw verkozen en begon pas eind januari 2025 met zijn verwoestende tweede termijn, waarin ‘migranten’ opgejaagd wild werden. Versta: al wie in de ogen van oude witte mannen geen oorspronkelijke Amerikaan is, een andere dan een witte huidskleur heeft en een andere godsdienst dan de in de Verenigde Staten gebruikelijke aanhangt, moet weg. Dit scenario dateert ook van voor de verkiezingen in België en Vlaanderen van juni 2024, waarbij Vlaams Belang net niet de grootste partij werd (en vergeet toch ook niet dat de man die nu de verdediging van ons grondgebied moet uittekenen bij eerdere verkiezingen ‘Samen een meerderheid’ riep, hopend op een Vlaamse entente tussen N-VA en Vlaams Belang). Het zou zomaar kunnen.

The best immigrant is geen documentaire, het is fictie, maar het fictieve karakter kan snel door de feiten achterhaald worden. Met extreemrechtse politici en partijen die overal in Europa oprukken en verkiezingen na verkiezingen winnen, zou het niet eens verwonderlijk zijn dat zo’n deportatiescenario werkelijkheid wordt. Weet u nog dat fameuze ’70-puntenplan’ van Vlaams Blok uit 1992? Daar stond die deportatie in, als antwoord op ‘het vreemdelingenprobleem’. Ondertussen hebben de zogeheten democratische partijen meer dan de helft van dat infame plan in de praktijk uitgevoerd.

Voor extreemrechts blijf je migrant, ook al ben je hier geboren en opgegroeid. Eerste-, tweede-, derde- of vierde-generatie: daar ligt Vlaams Belang niet wakker van. Denk aan de opmerking van Filip Dewinter en consoorten dat een kat die geboren wordt in een viswinkel, daarom nog geen vis is (een citaat dat echt bestaat, het is geen AI-verzinsel en het wordt niet toegeschreven aan iemand anders, Einstein of zo). Zij bedoelen: wij, Vlamingen, zijn de vissen. Zij, mensen met een migratieachtergrond, zullen altijd katten blijven. Fascisten eisen aan de ene kant integratie en weigeren aan de andere kant te aanvaarden dat integratie kán. Zo blijf je als persoon met een migratieachtergrond natuurlijk in alle omstandigheden een migrant, ook al heb je de Belgische nationaliteit. Je verliest altijd.

Ja, The best immigrant is bij momenten karikaturaal, maar ik kan me best voorstellen dat een producer zonder een greintje moraliteit (in de serie uitstekend vertolkt door Charlotte Timmers) er alles voor over heeft om hoge kijkcijfers te genereren, zelfs met een show die uitgaat van een onmenselijk gegeven. Dit is nóg geen realiteit, maar het lijkt verdacht veel op een werkelijkheid die steeds meer dichterbij komt, zoals de disclaimer aangeeft.

Leiders als Trump, Orban, Meloni en andere extreemrechtse patjepeeërs is het niet te doen om goed doen voor het hele volk, ze vertrekken van een strakke ideologische lijn en een onwrikbaar wij-zij-beeld van de samenleving. En gezien hun verkiezingssuccessen – plus die van Le Pen, Wilders, Van Grieken, etcetera – is een groeiend deel van de bevolking het daarmee eens. Empathie is een zwakte, zei de rijkste man ter wereld nog niet zo lang geleden. Empathie is wat we meer nodig hebben, zeg ik, maar goed, ik ben a) niet de rijkste man ter wereld, word b) niet gevraagd om een president te adviseren en kan mij c) niet alles permitteren in een wereld met ontwrichtende (sociale) media.

Mededogen is een deugd, geen teken van falen. Wederzijds begrip is een noodzaak, geen overbodig kenmerk. Met elkaar praten en naar elkaar luisteren is wat ons overeind kan houden, geen tijdverlies. Empathie, empathie, empathie. We hebben er meer van nodig, in tegenstelling tot wat Muskolini beweert.

Mocht u dat nog niet gedaan hebben: kijk zelf naar The best immigrant en oordeel. Ondanks de tekortkomingen is dit een must see. Als waarschuwing is het een must listen en als maatschappelijk toekomstbeeld een must avoid. Wij kunnen beter als samenleving. Doen we dat niet, dan zou dit verhaal binnen afzienbare tijd weleens op waargebeurde feiten kunnen gebaseerd zijn en hoeft die disclaimer niet meer.

Ik las deze week het schrijnende verhaal van de treinbestuurder die zichzelf van het leven had beroofd, nadat hij twee dodelijke aanrijdingen had meegemaakt. Hij raakte in een depressie en zag nog maar één uitweg. Zijn vader en broer vertelden wat er hem en dus ook hén was overkomen. Te weinig begrip bij zijn werkgever – één dag vrijaf, NMBS, écht? –, te weinig opvang, te weinig van alles.

Of de man nog zou leven, mocht zijn werkgever hem voor onbepaalde tijd met sociaal verlof hebben gestuurd en psychologische bijstand voor hem hebben voorzien, valt niet aan te tonen, maar het zou alleszins – op zijn minst – geen kwaad gekund hebben. Begrip van de organisatie die je loon betaalt, diepe gesprekken met iemand die daarvoor opgeleid is, de tijd kunnen nemen om alles in zijn context te plaatsen: alles was beter dan wat er nu is gebeurd. Met name: niets. En dus blijven nabestaanden achter met onbegrip, wrok, vele vragen, bovenop hun onpeilbare verdriet.

Het is niet de eerste keer dat iemand die volkomen onvrijwillig de dood van een ander veroorzaakt, zelf in een diep, zwart gat belandt, waaruit het moeilijk nog ontsnappen is. Dat is begrijpelijk, dat is menselijk, dat verdient de aandacht van directe betrokkenen en de samenleving als geheel. U hebt zelf waarschijnlijk ook al eens in een trein gezeten waarop werd aangekondigd dat er vanwege een ‘persoonsongeval’ op een andere plek vertraging op de rit zou zitten. Meestal wordt dat gevolgd door gezucht – ik kom te laat! –, misschien moet dat ‘persoonsongeval’ daarom nog iets duidelijker geformuleerd worden. Een mens is uit het leven en tegen een trein gestapt. Dat verdient uw aandacht en niet uw gezucht.

Ik zit al een tijdje met deze mening, om precies te zijn: sinds het begrip ‘persoonsongeval’ begint rond te zingen in het treinverkeer, en dat is toch al een poos. Ik weet niet of ik meer empathisch ben dan de gemiddelde medemens, maar bij mij roept dat onmiddellijk twee interne reacties op: medelijden met het slachtoffer van het ‘persoonsongeval’ én met de treinbestuurder en de eventuele passagiers die het hebben zien gebeuren. Waarom ik er dan over wou schrijven? Ik vind dat de persoon die ervoor kiest om dit leven te verlaten tegelijk ook een bijzonder egocentrische daad stelt.

Bij zelfdoding worden altijd meerdere mensen getroffen: in de eerste plaats vanzelfsprekend de persoon die voor die daad kiest, in de tweede plaats zijn dierbaren: partner, kinderen, familie, collega’s. Niemand is honderd procent alleen, er is altijd een nabestaande. Die verdient onze aandacht. Maar voor zelfdoding waarbij je er bewust voor kiest om er anderen bij te betrekken, heb ik minder begrip. Ik schrijf dit met de nodige terughoudendheid, maar ook een zelfmoordenaar heeft nog een maatschappelijke verantwoordelijkheid, hoe diep je ook mag zitten en hoe uitzichtloos je je situatie ook acht. Als je voor een trein springt, weet je dat de dood zeker en direct volgt. Het is, zou je cynisch kunnen stellen, een efficiënte methode. Maar je weet ook – of je zou toch moeten beseffen – dat er minstens één persoon is die het ziet gebeuren. En die zich vanuit zijn specifieke functie schuldig voelt.

De Franse socioloog Émile Durkheim (1858-1917) onderzocht meer dan een eeuw geleden de achterliggende oorzaken van zelfmoord. Hij kwam tot verschillende types: altruïstische zelfmoordenaars doen dat om iemand anders te redden. Bijvoorbeeld de vader die voor het geweer springt dat op zijn gezin gericht is. Anomische zelfmoorden hebben te maken met de maatschappelijke situatie. Als je geen uitweg meer ziet in hoe de samenleving is of evolueert, kort samengevat. Dat heeft vaak te maken met politieke of economische crisissituaties, onderdrukking, de uitzichtloosheid om voort te leven in deze maatschappij. Het zou me niet verbazen, mochten er onder recente migranten in de Verenigde Staten tegenwoordig meer zelfmoorden dan voorheen voor komen. Egoïstische zelfmoorden vertrekken, zoals de term het al aangeeft, vanuit jezelf, niet om iemand te beschermen of omdat de maatschappelijke toestand bijzonder slecht is. Durkheim heeft het ook over fatalistische zelfmoorden, die te maken hebben met sterk veranderde normen en waarden binnen het individu, dat op botst tegen een sterke maatschappelijke regulering.

Wie voor een trein springt, valt ongetwijfeld onder de categorie ‘egoïstische zelfmoorden’. Ik zou dit – opnieuw met enige terughoudendheid – zelfs dubbel egoïsme willen noemen. Je doet het omdat je geen uitweg voor jezelf meer ziet en je betrekt er mensen bij die je van haar noch pluim kent, en die verder moeten met wat zij gezien hebben en dat is zó ingrijpend dat het niet gewist kan worden. Je kunt het niet meer ont-zien.

Deze samenleving is mij té hard, té neoliberaal, té zeer gericht op presteren, té weinig bezig met het sociale en het persoonlijke. Ik begrijp dat mensen dat niet zien zitten. Ik hoop voor iedereen dat ze goed omringd zijn en de juiste hulp krijgen, maar ik ben de laatste om mensen die dan nog geen uitweg binnen dit leven zien, met de vinger te wijzen. Zo pretentieus ben ik niet. Ik vind een zelfmoordenaar geen zwakkeling. Ik vind wel dat je zelfs tot je laatste ademstoot een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebt. Betrek er dus geen anderen bij, want je creëert nieuwe slachtoffers. Zoals die treinbestuurder uit het verhaal van deze week.

Denk je aan zelfmoord en heb je nood aan een gesprek, dan kan je terecht bij de Zelfmoordlijn op het nummer 1813 of via www.zelfmoord1813.be.

We zijn een week sinds de brutale inval van de Verenigde Staten in Venezuela, waarbij de president, Maduro, ontvoerd werd en die andere president, Trump, aankondigde dat de States (hij, dus) het Zuid-Amerikaanse land voortaan zullen runnen, met de hulp van de Venezolaanse vicepresident en Amerikaanse oliemaatschappijen. It’s about the oil, stupid! Slimme mensen wisten dat al, de oppernarcist heeft het ondubbelzinnig bevestigd. Wat kan het het Witte Huis schelen dat Maduro zijn land dictatoriaal leidde – wat ook zo was – of dat hij corrupt was – wat ook zo was –, het gaat hier helemaal niet om het herstellen van de democratie – wat Trump en de zijnen niet interesseert.

Zoals dat in het iets verdere verleden steeds het geval is geweest, draait het voor de Amerikaanse regering om geopolitieke macht, zakelijke belangen en het omverwerpen van linkse regimes, de dominotheorie wordt daar nog altijd geloofd, de theorie dat een land met een – in Amerikaanse ogen – communistische leider buurlanden zal aansteken om ook voor communisme te gaan. Dat er daarbij niet in het minst wordt rekening gehouden met de plaatselijke democratie bewijst het verleden. Eén voorbeeld: op 11 september 1973 werd de democratisch verkozen Chileense president Allende met CIA-hulp afgezet, waarna Augusto Pinochet bijna twee decennia als een despoot over Chili mocht regeren, mét Amerikaanse goedkeuring én steun. Democratie, ach, een nepargument.

Wat Trump deed, druiste in tegen de normale geplogenheden binnen een normale democratie, wat de Verenigde Staten sinds vorig jaar niet meer zijn. De militaire actie niet laten goedkeuren door het eigen parlement, de lokale bewindvoerder ontvoeren, stellen dat de Amerikaanse belangen ter plekke nu voorgaan op de Venezolaanse belangen: soms weet zelfs Trump nog te verrassen door enkele stappen over te slaan in een sowieso al wispelturige manier van aan politiek doen. We weten nu – of zouden moeten weten: deze man deinst voor niets terug. Deze man is gevaarlijk, onbetrouwbaar, onberekenbaar. Deze man zou daar zo snel mogelijk weg moeten. Misschien moeten Europese leiders overwegen om hem te ontvoeren.

Op Denemarken en Spanje na bleven de West-Europese reacties nagenoeg uit. Denemarken, omdat een van de volgende doelwitten Groenland kan zijn, een flinke lap grond die in Deense handen is. Spanje, omdat de linkse minderheidsregering in Madrid altijd reageert als er ergens mensenrechten worden geschonden, het deed dat ook als bij de genocide in Gaza. Naast Groenland worden nu ook openlijk Colombia en Mexico genoemd als mogelijke doelwitten van een Amerikaanse interventie.

Andere Europese leiders, de Europese Unie op kop, hielden het bij lafhartig zwijgen en een weinig dapper statement over de soevereiniteit van Groenland/Denemarken. Of een voorzichtige en zeer omfloerste reactie. Krekelgetsjirp. Heeft u onze premier, onlangs nog zo geloofd vanwege zijn standvastige houding op Europees niveau, gehoord? Nochtans gaat het om een internationale oorlogsdaad. Mocht Poetin de Baltische staten zijn binnengevallen, zou het gepruttel oorverdovend geweest zijn, en terecht. Maar van Trump hebben ze blijkbaar angst, onze leidertjes. Op een of andere manier zien we die nog steeds als bondgenoot. Of er is gewoon schrik voor zijn wispelturigheid. Dat hij zijn handen aftrekt van Oekraïne bijvoorbeeld?

Ik schreef het hier eerder al: een pseudopoliticus als Trump is het niet te doen om grote principes. Hij ziet de wereld als een aantal invloedssferen. Idealiter deelt hij die op in drie compartimenten. De Amerikanen krijgen Noord- en Zuid-Amerika en het Midden-Oosten. Rusland krijgt Oost-Europa en een stukje Azië. China mag over de rest van Azië en over Afrika heersen. En West- en Midden-Europa worden ongemoeid gelaten. Doe maar, jongens, zo lang je maar niet in de weg van de grote heren Trump, Poetin en Xi loopt. Wat Trump nu doet, is legitimeren dat Poetin Oekraïne inlijft en Xi Taiwan. Als Europa niet tegen Trump reageert, heeft het geen enkel moreel gezag om nog te reageren tegen de machtsontplooiingen door Poetin. Trump zei van de week in een interview met de door hem zo gehate New York Times dat hij alleen maar rekening moet houden met zijn eigen moraliteit. Bedenking: wat is de moraliteit van een immorele narcist waard op geopolitiek vlak?

Dat de Europese Unie niets te betekenen heeft, kan het louter zichzelf verwijten. Te aanhorig geweest tegenover het Witte Huis, te laf om verzet aan te tekenen, te verdeeld om de Russische imperialistische ambities te bekampen, te zeer uitgehold door extreemrechtse partijen die via een democratisch mandaat de Unie van binnenuit monddood proberen te maken – wat hen nog aan het lukken is ook! –, te ambitieus geweest met de uitbreiding naar Oost-Europese landen in de jaren 90, landen die absoluut moesten worden losgeweekt van de vroegere Sovjet-invloed, dacht men toen, maar die de Unie alleen zagen en zien als te melken geldkoe, niet als democratisch project.

Het project-Europa is op sterven na dood. Alleen een hertekening kan nog kansen bieden. Het uitsluiten van illiberale en steeds dwarsliggende landen zoals Hongarije, opnieuw vertrekken van de verzameling van twaalf landen die het eind jaren 80 was, dan nog wel met Groot-Brittannië aan boord, dus doe dan toch maar elf.

Uiteraard gaat dat niet gebeuren. Neen, we zullen kwispelend achter Trump blijven aanlopen, we zullen ‘Daddy’ vooral niet tegen het hoofd stoten en ‘Daddy’ zal uiteindelijk toch doen wat zijn ingeving van de dag is. Benieuwd wat dat gaat geven. ‘Soon’ tweette Katie Miller, de echtgenote van presidentieel adviseur Stephen Miller, bij een foto van Groenland. Schaamteloos. Alsof het een lapje grond is dat toekomt aan de hoogste bieder of de sterkste natie. Politiek is in de ogen van Trump en zijn bondgenoten een zakelijk gegeven. Dat is nog altijd meer dan wat politiek voor de Europese leiders is, want hier stelt het niets meer voor.

In de uitstekende tv-reeks Pluribus, te zien op Apple TV, wordt de mensheid overvallen door een buitenaards virus dat op dertien na alle bewoners van deze aardkloot besmet. Geen corona-achtig virus, dat tot veel ziektes en menselijk leed leidde, maar een goedaardig virus, zou je kunnen zeggen, want het tovert de mensen om in goedgezinde lieden, behalve dus die dertien. Iedereen weet alles over iedereen. Alle zeven miljard mensen zijn dus eigenlijk één mens geworden, maar dan in zeven miljard gedaanten. Wie immuun is gebleven voor het virus, loopt erbij als nurkse zeurpieten, met schrijfster Carol Sturka – uitmuntend vertolkt door Rhea Seehorn – op kop. In het eerste seizoen, dat negen afleveringen duurt, slagen de dertien er niet in een verbond te sluiten, tot – spoiler alert! – in de voorlopig laatste aflevering Sturka en een stuurse Colombiaan een atoombom bestellen om de zaak drastisch op te lossen. Come and see next season! (De reeks werd overigens bedacht door Vince Gilligan, die ons eerder besmette met de prachtseries Breaking bad en Better call Saul. De man is een kwaliteitslabel op zich.)

De vraag die gesteld wordt na het bekijken van de serie: is dit nu een utopie of een dystopie? Is dit de ideale wereld (iedereen blij en goedgezind) of is dit de hel (geen eigen wil meer)? Een boeiend uitgangspunt en op het eerste gezicht moeilijk te beantwoorden. Despoten die opeens lachend door het leven zouden stappen en niemand meer terroriseren, dat klinkt als de hemel op aarde, te mooi om waar te zijn. Dat we daarvoor onze eigenheid moeten opgeven klinkt dan weer als pure horror. Alle Menschen werden Brüder, maar dan veel te letterlijk opgevat. Alle Menschen werden ein Mensch.

U weet intussen dat mijn adagium geleend werd bij Groucho Marx: ‘I don’t want to belong to any club that accepts people like me as a member.’ Ik wil geen lid worden van een club die mij als lid accepteert. Anders vertaald: ik wil geen lid van een club worden. Ik wil een eenzaat blijven, een geconnecteerde eenzaat weliswaar. Ik heb nergens een lidkaart van: geen partij, geen vakbond, geen vereniging. Leven in een samenleving zoals die in Pluribus wordt voorgesteld zou dus de hel zijn voor mij. Ik wil niet alles van iedereen weten en ik wil zeker niet zoals iedereen zíjn. Laat mij maar eigenzinnig mijn gang gaan, met vallen en opstaan. Ik geloof niet in een ideale wereld. Ik geloof wel in idealen en in principes, die als niet-gelovige heilig zijn voor mij, en die principes lijken soms verdacht veel op de helft van de Tien Geboden. Niet alles wat uit religie voortspruit, is slecht en verwaarloosbaar. Ik heb mensen lief, ik heb vrienden, familie, ik zit niet als een of andere heremiet in een zolderkamer verscholen, maar laat mij alstublieft zoveel mogelijk mezelf zijn. Een eenmansfabriekje.

Ik heb een hekel aan goede voornemens, die dingen die één keer per jaar voorbij komen waaien en niet meer terugkeren tot de eerste dag van het volgende jaar. Toch is ‘zoveel mogelijk mezelf zijn’ meer dan ooit een voornemen. Na mijn annus horribilis, waarin ik de twee belangrijkste vrouwen uit mijn leven verloor, mijn echtgenote en mijn moeder, wil ik meer dan ooit Léven, met hoofdletter L. Ik wil lezen, reizen, tentoonstellingen bezoeken, nog meer reizen, naar concerten gaan, muziek beluisteren, opnieuw wat reizen, tv-reeksen als Pluribus ontdekken, met interessante mensen optrekken, heb ik reizen al vermeld? Maar ik wil niet in een keurslijf gedrongen worden, minder dan ooit tevoren zelfs. Ik heb het gevoel dat ik in 2025 alleen maar heb gegeven, nu wil ik ook némen. Gulzig zijn. Eerst aan mezelf denken. De hedonist uithangen. Epicurist zijn.

In deze oorlogszuchtige tijden, met enerzijds impulsieve en anderzijds imperialistische leiders, beide soorten uit op massale destructie en zelfverheerlijking, wil ik een tegenstem zijn, op mijn niveau, ergens diep verscholen in de krochten van het internet, een piepstemmetje op sociale media, maar wel aanwezig, al was het maar om mijn eigen geweten te sussen.

Als u het altijd oneens met me bent, zal ik u blijven ergeren, dat beloof ik hierbij plechtig. Als u geregeld denkt ‘Wat schrijft hij nou weer!’, zal ik u blijven kietelen. Als u het vaker eens dan oneens met me bent, zult u dikwijls instemmend knikken (hoop ik). Zwijgen is geen optie meer, zeker niet voor een linkse jongen die al te vaak en al te veel hoop heeft moeten opgeven in het leven. Ik wil tegen de windmolens van het egoïstisch denken en handelen blijven vechten, donquichotterig mijn idealen verdedigend zonder daarom een ideologische idioot te zijn. Ik wil een wereld die meer solidariteit vertoont, meer mededogen heeft, meer focust op wie het moeilijk heeft dan op wie in overvloed leeft.

Dus ja, toch een voornemen voor dit jaar. U hoort nog van mij. Een waarschuwing.

Vorig jaar was de toestand in míjn wereld zorgwekkend, met een doodzieke echtgenote en een moeder die lichte tekenen van fysieke en mentale achteruitgang begon te vertonen.

Vandaag moet ik verder leven zonder echtgenote en moeder, en is de toestand van dé wereld zorgwekkend. Of heb ik nu, door dat persoonlijke verlies, meer tijd om de actualiteit te volgen en was ook 2024 al een angstaanjagend jaar?

Gisteren was het precies honderd jaar geleden dat Benito Mussolini de absolute dictatuur installeerde in Italië. Vandaag wordt de democratie uitgehold door democratisch gekozen leiders. De dictatuur is niet veraf bij Orbán, Poetin en Xi Jinping, dat wisten we al. Maar ook in de Verenigde Staten is dat het geval, nochtans een van de bakermatten van de democratie zoals wij die kennen, honoreren en koesteren. Trump I had nog checks and balances en staatslieden die op het juiste moment staatsbelangen dienden en die boven de private wensen van een oranje narcist met een bespottelijk lange stropdas plaatsten. Trump II heeft die, in zijn ogen, vervelende hindernissen niet meer. Hier en daar is er nog een échte rechter die onafhankelijk optreedt en de Grote Leider openlijk tegenspreekt, maar zij vormen stilaan uitzonderingen. De laatste stuiptrekkingen van een rechtsstaat.

‘De wereld is om zeep, er gebeuren rare dingen rondom mij,’ zong mijn dorpsgenoot Urbanus (van Anus) vijftig jaar geleden al. ‘Helemaal om zeep en het laatste oordeel kan niet ver meer zijn’. Nu ben ik allesbehalve een religieuze mens en kan dat Laatste Oordeel mij gestolen worden, maar wat er nu allemaal gebeurt in Oekraïne, Gaza, Soedan of voor de kust van Venezuela heeft wel degelijk iets destructiefs, zoals we dat lang geleden ook dachten tijdens de Koude Oorlog, toen de grootmachten op een vingerknip – of beter: een vingerduw – van een allesvernietigende kernwapenoorlog stonden. Eind jaren 80 ontstond er hoop, valse hoop, voorbarige hoop, hoop uit verblinding, na de val van de Muur, de implosie van het Oostblok en het uiteenspatten van de Sovjet-Unie. U leest daar over dik twee maanden meer over in mijn nieuwe boek, De jaren 80. Wat waren we euforisch toen. Wat waren we naïef. Wat worden we graag om de tuin geleid als het dient om ons beter gezind te laten worden.

***

De kerstgedachte is ver weg. Het is (eindelijk) letterlijk koud, want die klimaatopwarming houdt geen rekening met traditionele seizoenen. Het is al een poos figuurlijk ijskoud, want leiders zonder empathisch vermogen stimuleren een leven zonder empathie. ‘De fundamentele zwakte van de westerse beschaving is empathie,’ bulderde de rijkste man ter wereld niet zo lang geleden en als híj, de op papier succesvolste man op deze planeet, het zegt, zal er wel iets van aan zijn zeker? Ik noem hem niet voor niets Muskolini. Onverlaat met poen, véél poen.

In de herberg, die inmiddels een brasserie is geworden, is geen plaats voor een jong koppel dat op het punt staat een kind te krijgen, zo’n eenvoudige timmerman vloekt met de gewenste clientèle. In de kribbe zijn de drie koningen niet welkom, migratie is immers verdacht, Anneleen Van Bossuyt komt persoonlijk het overhandigen van de geschenken tegen houden. Als er creatief wordt omgesprongen met de invulling van de kerststal in onze grootsteden, staan we op onze achterste poten, want: traditie, en die is heilig! Als er nood is aan de toepassing van de werkelijke kerstprincipes, geven we echter niet thuis. Dat is dan geen traditie. ‘Nodig eens een eenzame uit’, klonk het vroeger. ‘Laat hem maar op straat slapen’, klinkt het nu.

Een wereld zonder (internationale) solidariteit is een egoïstische wereld. Een wereld zonder empathie is een neoliberale ieder-voor-zich-wereld. Een wereld zonder mededogen is een zakelijke, kille wereld. Een wereld zonder verzet is een lamgeslagen wereld.

Als vele tienduizenden mensen op straat komen om te protesteren tegen de genocide in Gaza, wordt dat (terecht) een succes genoemd. Maar wat dan met die miljoenen anderen die daar niet mee op straat lopen, nooit iets laten horen dat op medemenselijkheid en protest lijkt, liever naar de zoveelste BV-afvallingsrace op televisie kijken? Originaliteit is aan die mensen niet besteed. Dat Average Rob overal in de media opduikt is een teken aan de wand: een teken dat wie of wat er echt toe doet, niet meer meetelt. Influencers hebben voor velen de plaats ingenomen van intellectuelen, doeners krijgen meer aandacht dan denkers, lachen met wie het moeilijk heeft, is populairder dan onze leiders bespotten, de hofnarren van tegenwoordig zijn slapjanussen die aan het handje lopen van wie ze zouden moeten belachelijk maken, ze spuwen mee naar beneden, laf als ze zijn.

***

‘Never wrestle with pigs. You’ll both get dirty, but the pig will love it’. Een uitspraak van de Britse auteur George Bernard Shaw. Gaat dat nog wel op? Moeten we misschien toch het gevecht met dat smerig varken aangaan, in de huidige context te vertalen als Trump, Poetin, Netanyahu? Als je níet met het varken vecht, doet het sowieso zijn zin. En wint het. Dan maar zelf de modder in en ons vuil maken, toch?

‘Never argue with stupid people, they will drag you down to their level and then beat you with experience’ is nog zo’n bekende uitspraak, dit keer van Shaws collega Mark Twain. Ook hier begin ik mij de vraag te stellen of je de discussie toch niet moet aangaan. Best niet op sociale media, want die lenen zich niet tot nuances, maar in het brede maatschappelijke spectrum is het nodig om flagrante onjuistheden recht te zetten. Anders wordt de onwaarheid, die nu in sommige kringen als waarheid wordt gezien, per definitie het uitgangspunt. Hoe vaker je de leugen herhaalt, hoe groter de kans dat die uiteindelijk als enige echte waarheid wordt omarmd. Hier ligt ook een immense verantwoordelijkheid voor de media, die maar wat graag de controverse aanwakkeren (clicks!) en nalaten hun job te doen: waarheidsgetrouw vertellen wat er gebeurt. Makkelijk scoren wordt door de bonzen aanbevolen, het is goedkoper dan op zoek gaan naar de werkelijke toedracht.

***

Dezer dagen vieren we de komst van de Verlosser, meer dan tweeduizend jaar geleden. Nogmaals, ik ben niet religieus, maar een verlosser – hij hoeft niet eens goddelijk te zijn – kunnen we goed gebruiken in dit tijdsgewricht. Iemand die opnieuw de christelijke waarden aanleert, die nu gretig misbruikt of geherinterpreteerd worden door steeds meer wereldleiders. Kerstmis staat voor hoop, liefde, nederigheid en eenvoud. Ik ken minstens één president die dit feest niet zou mogen vieren. Miljoenen anderen mogen zich ook eens bezinnen over de ware waarden van dit jaarlijkse feest dat steeds meer wegzinkt in een poel van hypocrisie en egoïsme.

‘Driving home for Christmas, with a thousand memories’, zo zong Chris Rea het een halve eeuwigheid geleden. Zelf heeft de Britse artiest die rit naar huis voor Kerstmis net niet meer gehaald dit jaar. Ik zal vanavond, na het kerstfeest bij familie in een steeds verder uitdunnend gezelschap waarvan ik plots zowaar de oudste ben, naar huis rijden met duizend herinneringen, vastberaden om er nog vele honderden aan toe te voegen. Hopelijk in een wereld die recht veert en terug wat menselijker wordt.

Onlangs deed ik iets wat ik me had voorgenomen niet meer te doen: ik ging in discussie over een Facebook-post. Aanleiding was een opmerking van PVDA-volksvertegenwoordiger Robin Tonniau richting Vooruit-collega Oskar Seuntjens tijdens het Kamerdebat over de begroting. Tonniau beet Seuntjens toe dat die nog geen dag had gewerkt in zijn leven. Iemand die ik wel kan appreciëren zette dat ter ondersteuning op zijn Facebook-pagina. Ik reageerde prompt dat ik die opmerking kortzichtig vond en dat het niet correct is om werken te reduceren tot fabrieksarbeid. Nou, dat had ik geweten! Andere PVDA-militanten en -sympathisanten sprongen er bovenop. Ik wist meteen weer dat vooroordelen geen privilege zijn van rechtse lieden.

Het deed ook weer denken aan de jaren 80 van de vorige eeuw, toen er in Vlaanderen zowaar nog vijf min of meer linkse partijen waren. Je had de SP (de voorloper van Vooruit), Agalev (de voorloper van Groen) en de petieterige gezelschappen KP, RAL (later: SAP) en PVDA (voorheen: Amada). Vooral die laatste drie blonken uit in zinledige debatten over het geslacht der (extreemlinkse) engelen. Stalinisten versus trotskisten versus maoïsten, strijdend om de volstrekt onnozele eretitel ‘Meest linkse partij van het land’. Zuiver-zuiverder-zuiverst. Verenigd hadden ze nog iets kunnen betekenen, verdeeld bleef het bij gepruttel onder de kiesdrempel. (En dan kun je je terloops nog afvragen hoe links Stalin en Mao waren in hun verschroeiende regeerperiodes. Al heb ik blijvend respect voor de artsen en verpleegkundigen die bij Geneeskunde voor het Volk zaten en zitten, dat dient gezegd. Over een flink aantal punten ben ik het ook eens met de PVDA/PTB, trouwens.)

Vooroordelen zijn hardnekkig en overleven generaties. Vandaag hoor ik dezelfde dingen insinueren als een halve eeuw geleden, met dit verschil dat dankzij de megafoon van de sociale media domme opmerkingen nu een veel groter bereik krijgen. Hoe dommer de dingen die je roept, hoe groter de kans dat je ooit president van een heel groot land kan worden. Elk vooroordeel hèb z’n nadeel, zou je omgekeerd cruijffiaans kunnen stellen.

Toen al werd er gelachen met onderwijzers en al hun vrije dagen. Twee volle maanden zomervakantie, verdorie, en dan durven ze nog zeggen dat ze in het onderwijs stáán, de schobbejakken! Politici? Die waren er alleen maar op uit om de mensen geld uit hun zakken te kloppen! Werklozen? Dat ze maar wat beter hun best doen om werk te vinden! Werklozen moesten in die tijd elke dag een stempel ophalen in het ‘doplokaal’. Telkens op een ander tijdstip en je wist pas vandaag wanneer je morgen dat broodnodige stempeltje moest komen ophalen. Zogezegd om zwartwerk tegen te gaan. De rijken werden rijker, de armen werden armer. De slogan ‘Haal het geld waar het zit, bij de banken en de holdings’ werd weggelachen van hogerhand. Fiscale fraude werd eerder aangemoedigd dan ontmoedigd in neoliberale tijden.

Hadden leraren te veel vrije tijd? Waren alle politici zakkenvullers? Waren werklozen te lui om te werken? Was elke ondernemer een fiscale fraudeur? Neen, natuurlijk niet, maar het klonk goed, voor wie die slogantaal genegen was.

Vandaag hoor je krek hetzelfde, zoveel zijn de tijden niet veranderd, alleen zijn het nu de machtigen der aarde die onzin blijven reproduceren en kunnen volgers met een duimpje omhoog aangeven dat het goed is dat iemand ‘het eindelijk eens gezegd heeft’. Vlaams minister van Onderwijs Demir (N-VA) wil dat er meer effectieve leertijd komt, minder studiedagen, minder lesdagen die wegvallen. Uiteraard deed ze dat zonder overleg met het onderwijsmiddenveld en de leraren zelf, ze werd wel gesteund door experten die ver van de dagelijkse praktijk staan. Makkelijk zat, op elke hoek van de straat staat tegenwoordig wel een consultant die een onvoldragen visie onderstut. Duyckboten zijn het.

Binnenkort wordt de werkloosheid in de tijd beperkt. Al wie langdurig, meer dan twee jaar, geen werk heeft, moet het maar zelf uitzoeken. Geen stempelgeld meer. Te lang thuisgezeten. Dat vele duizenden verhuizen van ‘de dop’ naar ‘de openbare onderstand’ (het OCMW), ach, een detail, als de cijfertjes maar beter ogen. Dat het een vestzak/broekzak-operatie is, is men snel vergeten. Behalve dan die langdurig werklozen zelf, van wie de meesten met een reden zonder werk zitten en die reden is niet ‘te lui om te werken’. (Die zijn er ook en die moeten eruit, want die bedotten het systeem voor iedereen.) Langdurige werklozen worden nu al gestigmatiseerd – geen werk hebben is heus geen pretje en je wordt nog eens maatschappelijk scheef bekeken ook! – en dat zal alleen maar erger worden. Zij verdwijnen van de dop in de drop. Geen vooruitzichten. Weggelachen. Uit de actieve samenleving gestoten. Om het nog niet over de langdurig zieken te hebben, die ook over één kam worden geschoren als profiteurs van een te tolerante maatschappij.

We zitten in een tijdsgewricht dat politiek-economisch sterk vergelijkbaar is met de onzalige jaren 80. Neoliberaal. Hardvochtig. Helemaal afgestemd op wie al heeft, niet op wie in ontbering leeft. En de trumpianen van deze wereld, aangevoerd en -gevuurd door de oranje narcist in de in aanbouw zijnde pompeuze balzaal van het Witte Huis, spuwen op al wie niet hetzelfde denkt. Steeds meer politieke leiders neigen meer naar extreemrechts dan naar rechts of centrumrechts. De wind komt van rechts en heeft orkaankracht.

Er is een heuse vooroordelenmachine aan het werk. Vooroordelen worden bevestigd, herbevestigd, nogmaals bevestigd: het zijn genadeloze hamerstoten om ‘de waarheid’ toch maar in de hoofden te krijgen en ze daar te houden. Als meer dan 77 miljoen Amerikanen op Trump stemmen, wil dat niet zeggen dat dit allemaal achterlijke dommeriken zijn, maar – als u mij dit vooroordeel even toestaat – wat zijn ze dan wel? Wie stemt er op een man die zó impulsief is, dat hij haast elke dag van gedacht verandert over belangrijke kwesties? Erg beredeneerd kan je dat stemgedrag niet noemen, behalve dan van zij die rechtstreeks profiteren van dat hapsnapbeleid, de Musks en Bezossen van deze wereld.

Het grote probleem met vooroordelen is dat ze op een bepaald moment, mits een goed georganiseerde propagandamachine, oordelen worden. En dus: algemene waarheden. Dat zagen we al in zijn meest perverse vorm onder de nazi’s. Dat zien we ook in het Amerika van Trump. En als het in Washington, D.C. onzinnigheden regent, druppelt het ook bij ons. De wereld draait door, dus draait ook de vooroordelenmachine door. Ten koste van wie het moeilijk heeft.

Herinnert u zich nog dat we vijf jaar geleden onze deuren openden om te applaudisseren voor wie in de zorg actief was? Plots leek solidariteit niet iets van een andere, betere, ver afgelegen wereld. Maar die illusie hebben we snel begraven. Ouder worden brengt nadelen met zich, toch ben ik wat blij dat ik niet meer zo nodig hoef mee te draaien in deze ratrace, waarin naar boven wordt gelikt en naar onderen getrapt.

Voor alle duidelijkheid (mocht u eraan twijfelen wat ik erover denk): leraren hebben een zwaar beroep, ze verdienen ons respect. Niet alle politici zijn zakkenvullers, al beslissen ze nog te vaak boven onze hoofden heen (Zuhal Demir heeft dat deze week nog eens aangetoond). De meeste werklozen willen heus wel werken: hoger inkomen, meer mogelijkheden om fijne dingen te doen of te kopen, niet meer het gevoel hebben dat er op je neergekeken wordt. En voor de ‘Amadezen’ in de zaal: je hoeft heus niet zelf in de fabriek te hebben gewerkt om respect te hebben voor arbeiders en intellectueel werk is óók werk (en het is even nodig als handenarbeid).

In een samenleving die bulkt van de vooroordelen is ‘samen leven’ geen sinecure. Dat is net wat de vooroordelenmachine beoogt. Ieder voor zich, wie zwak is, valt uit de boot, individualisme haalt het op solidariteit. Hoe erg dat ik dit in deze tijd van het jaar opnieuw moet vaststellen.

Weinig verbaast me nog in het hedendaagse voetbal. Artificiële topclubs die de boel verzieken, de fair play-regels die op en naast het veld herhaaldelijk verkracht worden, de voorzitter van de wereldvoetbalbond die zich een slijmbal toont in het gezelschap van een narcistische president, liegen en bedriegen à volonté. En toch… schrok ik deze week van het nieuws dat Club Brugge haar trainer, Nicky Hayen, had ontslagen en hem verving door de man die tot en met vorig weekend Vlaamse aartsrivaal KAA Gent had geleid, Ivan Leko. Blijkbaar zit er toch nog een beetje naïviteit in mij.

Ik schrok, omdat Hayen het goed had gedaan bij Club. Oké, vier nederlagen op korte tijd – drie in de pintjesliga, één in de toch net iets prestigieuzere Champions League –, maar hij had de club ook al een titel bezorgd en enkele knappe Europese campagnes begeleid. Dan denk je dat zo iemand toch enig krediet heeft opgebouwd en even door een dipje mag gaan, zeker omdat én de spelers én de supporters nog voluit achter hem stonden. Ik schrok een tweede keer toen ik las dat de opvolger van Hayen werd weggeplukt in Gent, zonder dat de voorzitter van die club op de hoogte was van onderhandelingen. Er is nu eenmaal die afkoopsom, maar zelfs dan nog verwacht je op dat niveau enige fair play. Opnieuw: naïef van mij. (Waarna Gent-voorzitter Baro trainer Rik De Mil, nota bene ex-Club Brugge, ging weghalen bij Charleroi en zichzelf op een verhoogje zette omdat hij dit open en bloot had onderhandeld met voorzitter Mehdi Bayat van Charleroi. Misplaatste borstklopperij…)

***

Het moderne voetbal is volstrekt immoreel. Alles wat in de reguliere bedrijfswereld als ontoelaatbaar wordt geacht, is in het voetbal normaal. Dagelijkse praktijk. Operatie Propere Handen? Allang vergeten. Als er ooit een proces van komt en er strenge straffen zullen worden uitgesproken, zal dat hooguit heel even wat deining veroorzaken, waarna clubbestuurders gewoon doorgaan met hun laakbare praktijken. De voetbalwereld acht zich boven de gewone samenleving verheven en hoe hoger een voorzitter in de pikorde staat, hoe meer hij denkt zich te kunnen permitteren.

In de Belgische pikorde staat Bart Verhaeghe, voorzitter van Club Brugge, heel hoog, Europees is hij een kneusje. Sinds de implosie van grote concurrenten Anderlecht en Standard is het voetbalinstituut uit Brugge haast onaantastbaar hier. Af en toe is er nog wel een onverwachte wending in het titeldebat – de eenmalige opflakkering van Antwerp, het constante presteren van Union –, dat belet niet dat Club zowat alleenheerser is. Eigenlijk zou dit FCB de titels aaneen moeten rijgen, zoals dat andere FCB uit München dat haast jaarlijks doet en het FCB uit Barcelona dat ook geregeld voor elkaar krijgt. Economisch staat Club een heel eind boven de rest.

Maar zelfs die economische positie is geen garantie op succes. En dan komt het beleid in beeld. Als je scouting niet goed zit en je transfers onvoldoende kwaliteit bieden, zullen de prestaties tegenvallen. Dat is niet de schuld van de trainer, wel van het bestuur en het management. Toch wordt de voorzitter, de ceo of de technisch directeur zelden of nooit afgerekend op dat soort fouten. De trainer betaalt het gelag, ook al moet die het stellen met een onevenwichtige of kwalitatief ondermaatse kern. Dat is precies wat Nicky Hayen nu overkomt. Hij worstelt met een te jonge kern, gaf ie al eerder aan. Club Brugge gaf voor 38 miljoen euro uit op de transfermarkt. Van die dure aankopen renderen Aleksandar Stankovic (9,5 miljoen), Nicolò Tresoldi (7,5 miljoen) en Carlos Forbs (6 miljoen) gedeeltelijk. Ze spelen met ups en downs, wat niet abnormaal is voor jonge voetballers, maar ze wettigen hun prijskaartje (nog) niet. Er werd voor 83,5 miljoen euro verkocht deze zomer, de evenwaardige vervangers van Ardon Jashari, Maxim De Cuyper en Chemsine Taibi zijn nog niet opgestaan. Is dat de schuld van de trainer? Neen, die neiging om centen te rapen via georganiseerde mensenhandel valt louter het bestuur en het management te verwijten.

Bart Verhaeghe gaf in het verleden al aan dat een trainer niet belangrijk is voor hem. Een passant, een nuttige idioot (mijn woorden). Een trainer is voor hem enkel een poppetje dat de manschappen op de juiste plaats moet zetten en wedstrijden winnen, zodat op het eind van het seizoen bekers de hoogte in kunnen worden gestoken. De trainer heeft nauwelijks inspraak in de transferpolitiek, maar wordt er wel op afgerekend. Een anomalie. Op het VIP-diner voor de Europese wedstrijd tegen Arsenal woensdag presteerde Verhaeghe het zelfs om te zeggen dat Nicky Hayen dankbaar mocht zijn voor de kans om Club te mógen coachen. Ach, Verhaeghe, klein mannetje, maar zijn beentjes zijn lang genoeg om na te trappen. (Wat Verhaeghe ook nog zei: aan de kwaliteit van de kern ligt het niet en in de wintertransferperiode gaan we versterking zoeken. Euh, wat is het nu? Is de kern sterk genoeg of moet die versterkt worden? Zich onaantastbaar wanende presidentjes zouden beter wat langer nadenken voor ze iets uitbraken waarbij ze zichzelf tegenspreken.

***

Met Ivan Leko wordt in Brugge gerekend op de coach die Club in het seizoen 2017-2018 naar de landstitel heeft geleid. Daarna bleven de resultaten grotendeels uit voor hem. Na een half jaar ontslagen bij Al Ain uit Abu Dhabi. Wel bekerwinst met Antwerp in coronajaar 2020, maar na een half seizoen alweer vertrokken naar de lucratievere Chinese competitie, waar hij Shanghai SIPG niet de geëiste successen kon bezorgen. Na minder dan twee jaar was hij ook daar weg. In zijn thuisland, Kroatië, wist hij met Hajduk Split eveneens de beker te winnen, maar ook daar stond hij na negen maanden op straat. Om vervolgens weinig resultaten te boeken bij Standard en KAA Gent. En die man moet nu Club beter doen presteren?

Bovendien: Leko had in het verleden Dejan Veljkovic als makelaar, de spil in het web van Propere Handen. Zelf zou hij verdiend hebben op transfer van spelers. Zou, iemand is onschuldig tot het tegendeel bewezen wordt, maar moet je dan als clubbestuur niet iets terughoudender zijn om zo iemand in dienst te nemen? Ja, zegt iedere normale mens en ieder normaal functionerend bedrijf. Neen, zegt men in het voetbal. Jaarlijks mag ons voetbal rekenen op ruim 200 miljoen euro onrechtstreekse subsidies: clubs betalen minder sociale zekerheid en genieten ook van andere tegemoetkomingen. De veiligheid in en om de stadions wordt betaald door de samenleving. Wij allemaal, ja, ook u die niet in voetbal geïnteresseerd bent. In ruil wordt van de clubs verwacht dat ze meer centen steken in hun jeugdwerking (wat de meesten niet doen) en in community-werking (wat de meesten niet doen). Ze beschouwen het geld van de overheid als cadeautjes, waar geen verplichtingen aan verbonden zijn. Zo gaat dat nu eenmaal, in immorele kringen.

Clubbestuurders hebben eurotekens in de ogen. Dat heeft hen ertoe verleid for a few euros more de voetbalrechten te verkopen aan Eleven Sports, inmiddels overgenomen door DAZN (spreek uit: da zone). De miserie die de Pro League – de verzameling van profclubs in dit land – vandaag heeft met de uitbetaling van de voetbalrechten en de voortzetting van het voetbalcontract, heeft het over zichzelf afgeroepen door de stevige lokale verankering – de vorige primaire rechtenhouders waren Proximus en Telenet – te laten vallen voor de miljoenen extra van Eleven/DAZN, miljoenen die dat internationale bedrijf nu liever steekt in andere, meer prestigieuze sportrechten. De Champions League, bijvoorbeeld. De jammerende clubs zijn hypocriet. Ze hadden op zeker kunnen spelen, door de rechten in eigen land te verkopen, voor iets minder geld. Eens te meer regeerde het kortetermijngewin, dat niet voor het eerst op middellangetermijnverlies blijkt uit te draaien. Eigen schuld, hele dikke bult.

***

Onze profclubs verdienen niet beter dan de poel van miserie waarin ze nu het hoofd boven het vieze water proberen te houden. En Club Brugge verdient niet beter dan sportieve rampspoed. Ik hoop dat dat nieuwe stadion – dat Club als club wel verdient, net als zijn supporters – er pas komt als Bart Verhaeghe er vertrokken is. En ik hoop dat het prestigeproject Uplace er nóóit komt. Immoraliteit mag weleens afgestraft worden. Zoveel naïviteit wil ik wel behouden.